Journal of Public Administration ی
DOI: 10.22059/jipa.2017.232761.1997 دانشكدة مديريت دانشگاه تهران دورة 9، شمارة 2 تابستان 1396
صص. 306- 283

اولويت بندي معيارهاي تأثيرگذار بر بازدارندگي فساد اداري با اتكا به
رهنمودهاي اسلامي
سيدمهدي الواني1، وجه اﷲ قرباني زاده2، مهدي اسلامپناه3
چكيده: تحقيق حاضر با هدف رتبهبندي معيارهاي تأثيرگذار بر بازدارندگي فساد اداري با اتكـابه رهنمودهاي اسلامي اجرا شده است. روش تحقيق به كارگرفته شده آميخته (كيفي ـ كمـي) از نوع اكتشافي اسـت . جامعـة آمـاري شـامل 55 نفـر از متخصصـان و كارشناسـان پيشـگيري ازتخلـف هـاي اداري وزارت صـنعت، معـدن و تجـارت بودنـد. نمونـة آمـاري شـامل 30 نفـر از متخصصان و خبرگان حوزوي و همچنين كارشناسان و متخصصـ ان تخلـف هـاي اداري وزارت صنعت، معدن و تجارت بودند كه بـهصـورت تصـادفي انتخـاب شـدند. روش تعيـين معيارهـا وزيرمعيارهاي تأثيرگذار بر فساد بهصورت كيفي و با اسـتفاده از تحليـل مضـمون مصـاحبه هـايعميق نيمه ساختاريافته با خبرگان و كتاب نهج البلاغه، انجـام گرفـت . معيارهـا و زيرمعيارهـايتعيين شده با استفاده از ماتريس مقايسه هاي زوجي و به كمك تكنيـك تحليـل سلسـله مراتبـيAHP اولويت بندي شدند. معيارهاي اصلي به ترتيب اولويت سطوح تعـالي بخشـي، پيشـگيري ومواجهه (درمان) بودند و زيرمعيارها نيز به ترتيب اولويت تعالي بخش فضايل اخلاقـي و معنـو ي (365/0)، سازوكارهاي نظـارتي و ارزشـ يابي (270/0)، مردمـداري و حسـن معاشـرت اجتمـاعي
(134/0)، ســازوكارهاي گزينشــي ـ تخصصــي (081/0)، پرهيــز از ويــژه خــواهي (063/0)، سازوكارهاي ساختاري (060/0) و سازوكارهاي حل كننده ( 027/0) تشخيص داده شدند.
واژه هاي كليدي: تعالي بخشي، رهنمودهاي اسلامي، فساد اداري، مديريت اسلامي، نهج البلاغه.

استاد گروه مديريت، دانشكدة مديريت و حسابداري، دانشگاه علامه طباطبائي، تهران، ايران
دانشيار گروه مديريت دولتي، دانشكدة مديريت و حسابداري، دانشگاه علامه طباطبائي، تهران، ايران
دانشجوي دكتري مديريت منابع انساني، دانشكدة مديريت و حسابداري، دانشگاه علامه طباطبائي، تهران، ايران

تاريخ دريافت مقاله: 02/12/1395
تاريخ پذيرش نهايي مقاله: 08/03/1396
نويسندة مسئول مقاله: سيدمهدي الواني
E-mail: Dr.eslampanah@chmail.ir
مقدمه
يكي از مهم ترين مسائلي كه زمينه ساز بروز مشكلات فـراوان در كليـة كشـورهاي جهـان شـدهاست، فساد اداري و آلودهشدن كارگزاران و كاركنان اداري سازمان هاي مختلف به كارهاي خلاف و استفادة غيرقانوني آنها از مقام و اختيارات اداري خويش براي منافع شخصي است. فسـاد اداري اپيدمي جهاني است و تقريباً در همة كشورهاي جهان رواج دارد. البته درجة فسـاد در كشـورها وجوامع گوناگون، مختلف است، ولي همة كشورها به نوعي با اين مشكل روبه رو هسـتند (شـولتز وهارتينيان، 2015).
فساد مسئله اي است كه در تمام ادوار گريبان گير دستگاه ها و سازمان ها بوده و هستة ا نديشـة بسياري از دانشمندان و متفكران سياسي را تشكيل داده است. فساد اداري نيز به عنـوان يكـي ازعمومي ترين اشكال فساد پديده اي است كه نه به زمان خاصي تعلق دارد و نه مربوط بـه جامعـةخاصي مي شود (مباكو، 2008).
در نتيجة فساد، اغلب چيزي نقض ميشود كه ممكن است يك اصل، رويه يا شيوة اخلاقي، قانوني يا مقررات اداري باشد. اگرچه تعاريف مختلف و زيادي از فساد ارائه شـده، وجـه مشـترك تمام تعريف ها اين است كه در محيط فاسد، حقـوق اجتمـاعي، اقتصـادي و سياسـي شـهروندانناديده گرفته مي شود يا حق مسلم فرد يا گروهي به آساني پايمال شده يا به ناحق به ديگـري يـاديگران واگذار مي شود. همچنين برخي از جنبه هاي رفتاري فساد نسبي بـوده و مـرتبط بـا نظـامارزشي هر جامعه يا سازمان است. بنابراين، رفتار يا عملكـردي كـه در يـك جامعـه فسـاد تلقـي ميشود، ممكن است در جامعة ديگري كاملاً عادي و طبيعي به نظر برسد. به علاوه، شمول فساد بيشتر متوجه دستگاه هاي دولتي است (شولتز و خاچيك، 2015).
پيشينة نظري
فساد را مي توان به اندازة معنا و نتايج آن تيره و تار و خوف انگيز ناميد، چنان كه طومـار هـستي و حيـات آدمـي و عالمي را هميشه در معرض چالش و تـنش بـزرگ قـرار داده و تقريبـاً در همـة فرهنگها و افراد مذمت، ملامت و سرزنش شده است. با اين حال روز به روز بر دامنة آن افزوده شده است. متأسفانه تربيت بد و بي قيدي برخي افراد موجب تشـديد و علنـي شـدن جنبـه هــايگونـاگوني از فـساد شده كه امروز ديگر نمي توان آن را به مسائل خانوادگي، شخصـي و اخلاقـيمنحصر كرد. نتـايج ايـن پديـدة ويرانگـر امروز، از نهانخانة اسرار شخصي افـراد بيـرون آمـده وحوزه هاي مختلف حيات اجتمـاعي و اقتـصادي جوامــع بــشري را بــه تهديـد كشـانده اسـت (فرج پور، 1381).
فساد اداري كه يكي از شكل هاي انحراف اجتماعي است و از لحاظ تقسيم بنـدي انحرافـات ، ذيل انحرافات سازماني يقه سفيدان قرار مي گيرد (ساترلند، 1949)، در مجموع به رفتاري اطـلاق مي شود كه در آن فرد براي تحقق منافع خصوصي خود و دستيابي به رفاه بيشتر يا موقعيت بهتر، خارج از چارچوب رسمي وظايف يك نقش دولتي عمل مي كند (اسـكات، 1972). مبـاكو (2008) فساد اداري را استفادة نادرست از منابع عمومي براي كسب منافع شخصي تعريف مي كند (مبـاكو،2008). آلاتزاز (2006) نيز، فساد اداري را انحراف از انجام وظايف رسـمي در اداره هـاي دولتـي مي داند كه هدف نهايي آن رسيدن به رفاه شخصي به دليل خويشتن پرستي است. علي رغم اينكه در ا غلب جوامع فساد اداري وجود دارد، مي توان آن را محصول و نتيجة شرايط خاص فرهنگـي و اجتماعي دانست (مباكو، 2008).
رهبر انقلاب اسلامي، حضرت آيت اﷲ خامنه اي (مدالظله العالي)، همواره در سـخنان خـود بـهجلوگيري از فسادهاي اداري و اقتصادي اشاره مي كنند. ايشان در مفاد فرمان هشتماده اي اظهار مي دارند كه از رفتارهاي شعاري و تبليغاتي بپرهيزند و به گونه اي رفتـار كننـد كـه عملكـرد آنهـادستاوردهاي عملي و عيني داشته باشد و در بحث مبارزه با فساد به سراغ سرشاخه ها و مهرههـاياصلي بروند. ايشان تأكيد كردند، با اين معضل مهم و حياتي نبايـد بـه گونـة شـعاري تبليغـاتي وتظاهرگونه رفتار شود و به جاي تبليغات بايد آثار و بركات عمل مشهود شود (مقام معظم رهبـري،فرمان هشت مادهاي، 1380).
مشكل اصلي اين است كه ساختار و الگوي ويژه اي براي مبارزه با مفاسـد اقتصـادي و اداري نداريم و كار ويژة هيچ دستگاهي مبارزه با مفاسد نيسـت (ابوالقاسـمي و قهرمـاني، 1394). نبـود الگوي مستقل مبارزه با فساد اداري با تأكيد بر رهنمودهاي اسلامي و به خصوص نهج البلاغـه در راستاي بازدارندگي (پيشگيري و درمان) كاملاً مشهود به نظر مي رسد. يك مديريت هوشمند نيـز براي مبارزه با مفاسد لازم است، زيرا فقط برخورد و اقدام، كافي نيست و پ يشگيري نيز لازم است و قبل از گسترش فساد، بايد جلوي آن را گرفت.
مهار و كنترل فساد اداري زماني مشخص مي شود كه پيامدهاي ناشي از فساد را بررسي كرده و آمار مشخصي از آثار آن داشته باشيم. براي پي بردن به اهميت تحقيق دربارة فسـاد اداري بـهبرخي از پيامدهاي فساد كه به سازمان هاي دولتي ايران آسيب جدي وارد كرده، اشاره مي شود.
فساد اداري با تضعيف انگيزه ها موجب زيان هاي اجتماعي، با تضعيف نهادهاي موجـود باعث زيانهاي سياسي و با توزيع ناعادلانة منابع موجب زيان هاي اقتصادي ميشود.
در مواردي، اقدامات كج روانه و فسادانگيز در سازمانهـاي دولتـي توسـط افـرادي كـهبه ظاهر متشرع و ديندار هستند انجام شده و اعمـال ايـن افـراد، بـه طـور مسـتقيم بـه
سوءاستفاده از قدرت ديني ربط داده ميشود. در نتيجه اين وضعيت به اعتبار نظام ديني لطمه وارد ميكند (خدمتي، 1384).
سوء استفاده از اداره و امكانات سازمان هاي دولتي براي رسيدن بـه نتـايج غيـراداري موجـبمشكلات اقتصادي، فقر، تخريب مشروعيت حكومت و حاكميت قانون، كاهش احترام بـه قـانوناساسي، افزايش رقابت و از بين رفتن شفافيت و حساب پسدهي1 مـي شـود. كـجروي، توسـعه راخنثي، دموكراسي را زايل و فرصت هاي تلاش مفيد افراد، مؤ سسـه هـا و سـازمانهـاي دولتـي راكاهش مي دهد (معدنچيان، 1382).
در حقيقت، اين ناهنجاري ها به معضل جهاني تبديل شده اند؛ گويي اخـتلال هـاي رفتـاري وناهنجاري هاي اخلاق اجتماعي در همه جـا وجـود دارد و فقـط شـدت و ضـعف آنهاسـت كـه ازمنطقه اي به منطقة ديگر تفاوت ميكند (ابروش، 1393).
در نظام جمهوري اسلامي ايران، مبارزه بـا فسـاد اداري و فسـاد اقتصـادي و سوءاسـتفاده ازامكاناتي كه قدرت در اختيار افراد مي گذارد، اعم از سوءاستفاده مالي و سياسي، از اصـول انقـلاباست و بايد رعايت شود. مبارزه با فساد، موضـوعي اصـلي و اساسـي اسـت. فسـاد اقتصـادي دردستگاه هاي دولتي موجب ميشود كه سود همة تلاش هاي انجام شده در راستاي پيشرفت و توليد ثروت عمومي براي رفاه مردم، به جيب عده اي مفتخور و سو ءاستفاده گر سرازير شود، از ايـن رو مبارزه با فساد، جدي است (مقام معظم رهبري، 1385).
با توجه به اعتبار سنت نبوي و علوي و شأن والاي اين بزرگواران در هدايت جامعة اسـلامي،منابع تاريخي و روايي شيعه و اهل سـ نت حـاكي از آن اسـت كـه اصـحاب پيـامبر خـدا (ص) و معصومان (عليهم السلام) در پرتو اعتقاد به عصمت ايشان و سفارشهاي مؤكد در آيات قرآن بـهپيروي از آنها ، در ثبت و ضبط اعمال و رفتار پيشوايان ديني بسيار كوشيده اند. هدف اصـلي آنهـا،پايه گذاري اصولي براي الها م گيري و الگوپذيري ساير نسل ها در تحقق جامعة آرماني و گسـترشعدل و داد و رشد و تعالي حقيقي انسان بوده است. براي آن كه تحليل و ارزيابي و بهرهبرداري از سيرة نبوي و علوي به كمك منابع تاريخي و روايي آسان تر انجام شود، بهتر است سيرة آنها، بـراساس ساحت هاي رفتاري و گفتاري آنها دستهبندي شود (حسـني و شـمس، 1391). بـي شـك،پيروي و الگوپذيري از اسوه هاي حسنه و هماهنگكردن خوي و منش اجتماعي انسان بـا سـيرة پيشوايان ديني لازم و ضروري است. از اين رو، برآنيم تا با نگاهي نو به سيرة رسول خـدا (ص) و امام علي (ع)، شيوه هاي گوناگون رفتاري آن بزرگواران را در برخورد بـا ناهنجـاري هـاي اخـلاقاجتماعي (فساد اداري) كه جامعة نبوي و علوي و نيز جامعة كنوني را گرفتار كرده است، مطالعـه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. Transparency and Accountability
كنيم. در واقع، پيروي عملي از سيرة پيشوايان ديني، سريع ترين، راهبردي تـرين و كـم خطـاترينشيوه براي رويارويي با ناهنجاري هايي است كه امنيت و سـلامت روابـط انسـاني و اجتمـاعي راتهديد كرده و اشرار را بر سرنوشت جامعه مسلط ميكند (احمدي، 1394).
پيشينة تجربي
شيخي (1390) در پژوهشي به بررسي عوامل مؤثر بـر سـلامت نظـام اداري و رشـد ارزش هـاياخلاقي پرداخت. نتايج حاكي از آن بود كه سلامت نظام اداري و رشد ارزش هاي اخلاقـي در آن،از يك سو تحت تأثير مباني هستي شناختي و انسان شناختي حاكم بر باورهاي افراد سازماني است و از سوي ديگر تحت تأثير عوامل سه گانة ارزشي، درون سازماني و برون سازماني است. محمـديو گل رودي (1392) در تحقيقي به مؤلفه هاي اخلاق حرفه اي در سازمان با الگو گرفتن از مبـانيديني پرداختند كه مهم ترين مؤلفه ها در اين راستا رازداري، امانتداري، فروتني در برابـر ديگـران ، رعايت حق ديگران، صداقت، مسئوليت پـذيري ، دادورزي، شـفافيت ، وفـاداري ، صـبر و بردبـاري ، ميانه روي و اعتدال و شهامت در رأي شـناخته شـدند. خسـروآبادي و رضـايي مـنش (1394) بـهبررسي و طراحي الگوي تصميم گيري اخلاقي مديران مبتني بر آموزه هاي نهج البلاغـه پرداختنـد .
نتايج حاكي از اين بود كه اگر فرد تصميم گيرنده اهل مشورت و همفكري باشـد ، احتمـال اتخـاذ تصميم هاي اخلاقي توسط وي بسيار بيشتر خواهد شد. حسني و شمس (1391) در پژوهشـي بـهبررسي راهكارهاي مبارزه با فساد اداري بر اساس ارزش هاي اسلامي پرداختند. نتـايج نشـان دادكه انحصارگرايي، عدم پاسخگويي، نبود شايسته سالاري در گزينش ها، مسئوليت ناپذيري اجتماعي در شهروندان و شفافيتنبودن نظام اداري، عوامل گلوگاهي فساد اداري هستند.
خوشبختانه فضاي معنوي نظام جمهوري اسلامي، به دليل هنجارها و ارزش هاي ديني و ملي، بـا نظام هاي مادي ساير كشورها تفـاوت اساسـ ي دارد. بـا ايـن حـال، مطـابق بررسـي عملكـرددستگاه ها و گزارش هاي شـفافيت، ايـن بحـث همچنان به عنوان شاخص مهم، هر چند ضعيف و نادر، در مباحث مربوط به نظام اداري و مـالي كـشور وجـود دارد و بهتر است تا پاكسازي كامـلآن، مسئولان و كارگزاران نظام در هر گونه برنامه ريزي و اقدام جـدي بـه آن توجـه كننـد (كيـا،1389).
اهميت پرداختن به مقولة فساد اداري با توجه به اسلامي بودن نظام جمهوري اسلامي ايـرانبايد در چارچوب رهنمودهاي اسلامي انجام گيرد و زماني مي توان بيشترين بازخورد را گرفت كـهاستفاده از رهنمودهـاي مقـدس اسـلامي بـه خصـوص كتـاب فـاخرنهـج البلاغـه ، در چـارچوبرويكردهاي مديريتي نظام انجام شود.
در اين تحقيق تلاش مي شود با استفاده از رهنمودهاي اسلامي و كتاب نهج البلاغـه ، ضـمنشناسايي معيارها و مؤلفه هاي تأثيرگذار در بازدارندگي فساد اداري، رتبه بندي انجام گيرد تا در حد امكان براي پيشگيري از بروز فسادهاي اداري، شرايطي مهيا شود.
روش شناسي پژوهش
روش تحقيق به كار گرفته شده آميختة كيفي ـ كمي از نـوع اكتشـافي اسـت . در بخـش كيفـي، ازروش شناسي كيفي تحليل مضمون در رهنمودهاي ديني برگرفته از روششناسي در نهـج البلاغـة دكتر دلشاد تهراني استفاده شد. در روش كمي به كمك تحليل سلسله مراتبي AHP به رتبه بندي معيارها پرداخته شد.
جدول 1. مراحل اجراي بخش كيفي تحقيق با بهره گيري از روش شناسي در نهج البلاغه
روش شناسي در نهج البلاغه رديف
انتخاب موضوع گام نخست 1
طرح مسئله گام دوم 2
تعيين واژههاي كليدي گام سوم 3
مأخذشناسي گام چهارم 4
فيش برداري تمامي مطالب مرتبط با موضوع گام پنجم 5
دسته بندي فيش ها به موضوع اصلي، موضوع فرعي و جزئي گام ششم 6
ترسيم نمودار درختي گام هفتم 7
تطبيق و مقايسة مطالب فيش شده گام هشتم 8
ارزيابي و استدلال فيش هاي دسته بندي شده گام نهم 9
تنظيم مطالب و نگارش گام دهم 10
ارجاع نويسي گام يازدهم 11
تنظيم نهايي گام دوازدهم 12
دلشاد تهراني (1395)

جامعة آماري شامل 55 نفر از متخصصان و كارشناسان پيشگيري از تخلف هاي اداري وزارت صنعت، معدن و تجارت بودند. براي تعيين حجـم نمونـة آمـاري، از روش نمونـه گيـري هدفمنـداستفاده شد. نمونة آماري شامل 30 نفـر از كارشناسـان و متخصصـان تخلـف هـاي اداري وزارت صنعت، معدن و تجارت است كه داراي مقطع كارشناسي ارشد به بالا با حـداقل 10 سـال سـابقة كار اجرايي هستند.
جدول 2. حجم جامعه و نمونة آماري
حجم نمونه درصد حجم جامعة مادر اركان ستادي
14 37 29 حوزة كميتة مبارزه با تخلف هاي اداري
10 18 14 حوزة ارزيابي عملكرد و پاسخگويي به شكايت ها
6 15 12 شوراي امر به معروف و نهي از منكر
30 100 55 جمع

براي تعيين معيارها و زيرمعيارهاي مؤثر در بازدارندگي فساد اداري، از نظـر 10 متخصـص وخبرة حوزوي (كساني كه به درجة اجتهاد فقهي (خبرگي) در مقام دينـي نائـل شـده انـد ، توانـايياستنباط علوم ديني را دارند، در زمينة علوم ديني صاحب نظرند و داراي تخصص اجتهاد هسـتند ) بهره برده شده است.
روش تعيين معيارها و زيرمعيارها ب هصورت كيفي و با استفاده از مصـاحبههـاي عميـق نيمـه ساختاريافته با خبرگان و متخصصان و همچنين بهره گيري از كتاب ارزشمند نهج البلاغه بود كـهحاصل آن دسته بندي رهنمودهاي اسلامي و به خصوص نهج البلاغه در سه سـطح تعـالي بخشـي، پيشگيري و مواجهه (درمان) و تعيين 7 معيار اصلي و 40 زيرمعيار بود. با استفاده از روش تحليـلمضمون و استفاده از نرم افزار MAXQDA، رهنمودهاي عملـينهـج البلاغـه بـا رعايـت اصـل ارجاعنويسي استخراج شد. در مرحلة بعد به بررسي مؤلفه هاي فهرست شده با بهره گيـري از نظـر
متخصصان و خبرگان حوزوي و رعايت اصل پديدة اشـتراك لفظـي و چنـدمعنايي (معناشناسـي ) ايزوتسو، پرداخته شد و با استفاده از مقايسة مداوم شاخصه هـا، در هـر سـه حـوزة تعـالي بخشـي،پيشگيري و درمان، توافق بر سر اهم شاخصه ها صورت گرفت و مؤلفه ها و گـزاره هـاي مشـابه وهمخوان، تلخيص شده و در گزاره هاي مجمل دسته بندي شدند.

شكل 1. فرايند تحليل سلسله مراتبي AHP
يافته هاي پژوهش
داده ها بر اساس معيارها و زيرمعيارهاي به دست آمدند و بر اساس تكنيك تحليـل سلسـله مراتبـي(AHP) رتبه بندي شدند.
جدول 3. معيارها و زيرمعيارهاي اصلي حاصل از تحليل مضمون
نماد زيرمعيارها معيارها نماد
S11 1. برخوردار بودن از تقوا و خداپرستي تعالي بخش فضايل
اخلاقي و معنوي C1
S12 2. خودسازي و پرهيز از غرور و خودپسندي S13 3. توجه داشتن به تعالي اخلاقي معنوي منابع انساني S14 4. به كمال رساندن كاركنان S21 5. افشاي هويت مفسدان و پسگيري اموال اختلاسشده سازوكارهاي
حل كننده C2
S22 6. بركنار كردن مسئولان ناكارآمد و ناشايسته S23 7. برخورد يكسان، بدون تبعيض و سريع با مرتكبان فساد S24 8. مجازات افراد خطاكار S25 9. امر به معروف و نهي از منكر كردن S31 10. داشتن نظام جامع ارزشيابي عملكرد كاركنان سازوكارهاي نظارتي و ارزشيابي C3
S32 11. داشتن نظام جامع نظارتي (كنترل و بازرسي كلي و جزئي) S33 12. نظارت و كنترل مردمي داشتن S34 13. بهبود بخشيدن آگاهي از فرهنگ عمومي نظارت بر عملكرد مديران S35 14. عدالت و مساوات داشتن S41 15. حرمت نگه داشتن مردم و خوشبيني نسبت به آنان (مردمداري) مردمداري و حسن
معاشرت اجتماعي
C4
S42 16. مشاركت و بهكارگرفتن مردم در ادارة حكومت S43 17. مشورت با صالحان و نخبگان و احترام به افكار ديگران S51 18. برقراري نظام شايستهسالاري در انتخابها سازوكارهاي گزينشي ـ تخصصي C5
S52 19. برقراري نظام شايستهسالاري در انتصابها S53 20. آيندهنگري و دورانديشي S54 21. جامعنگر بودن S55 22. تعهد و تخصص داشتن S56 23. امانتداري و رازداري S57 24. خلاقيت و نوآوري S58 25. سادهزيستي و پرهيز از تجملگرايي و اشرافي گري S61 26. پرهيز از انحصارگرايي و انحصارطلبي پرهيز از ويژه خواهي C6
S62 27. طرد سخنچيني و چاپلوسي S63 28. پرهيز از اعطاي امتيازهاي ويژه (رانت) S64 29. پرهيز از رابطهمداري S71 30. شفافسازي قوانين و مقررات اداري و ضابطهمداري سازوكارهاي ساختاري C7
S72 31. تأمين كردن رفاه و معيشت كاركنان S73 32. معين كردن شايستگي و اعطاي پاداش S74 33. از صلاحيت متناسب با مسئوليت برخوردار بودن S75 34. پاسخگو بودن و تعهد داشتن در قبال فعاليت و مسئوليت S76 35. اصلاح كردن نگرش مديران نسبت به مسئوليت S77 36. رويكرد سيستمي داشتن به امور S78 37. امنيتسازي شغلي (نامة 53) S79 38. نظم و انضباط كاري داشتن S710 39. داشتن وجدان كاري S711 40. آموزش دادن و ارتقاي مستمر دانش و معرفت سازماني جدول 4. نمونه هايي از عبارات نهج البلاغه كه مضمون ها از آنها مستخرج شده اند
عبارات نهج البلاغه مرجع زيرمعيارها معيارها
اعلَموا عباد اللَّ ه أَنَّ التَّ قْوى دار حصنٍ عزيِزٍ و الْفجُـوردار حصنٍ ذَليلٍ لَا يمنَع أهَلَه و لَا يحرِز منْ لجَأَ إِلَيـه؛أَلَا و بِالتَّ قْوى تُقطَْع حمةُ الخْطََايـا و بِـالْيقينِ تُـدركالْغَايةُ الْقُصوى . خطبة 157 برخورداري از تقوا و خداپرستي

تعالي

معنوي

و

اخلاقي

فضايل

بخش

تعالي

معنوي

و



قیمت: تومان


پاسخ دهید