Journal of Public Administration ددوی
دانشكدة مديريت دانشگاه تهران دورة 7، شمارة 4 زمستان 1394 ص. 838- 819

بررس ي رابط ة ميان سبك تفكر راهبردي و سب ك باز ي كاربران در محيط باز ي رايانه اي »جنگ قبايل« با هدف ارائ ة راهكارهاي مديريتي
براي طراحان و برنامه ريزان رسانه اي
محمد ابويي اردكان1، سعيده جنتي2
چكيده: پژوهش حاضر با هدف برقراري ارتباط ميـان سـبك تفكـر راهبـردي و سـبك بـازي بازيكنان بازي رايانه اي جنگ قبايل و معرفي ابزار ي جديد در سنجش مهـارت تف كـر راهبـردي اين بازي انجام شده است. بدينمنظور، ابعاد تفكر راهبردي جـان پيسـاپيا از يـك سـو و نظريـ ة »انواع بازيكنان« از ريچارد بارتل در طراحي مدل مفهومي ايـن پـژوهش، در نظـر گرفتـه شـده است. در اين مطالعه- كه به دو روش كمي و كيفي انجام شده است- نمون ة آماري 51 نفري از بازيكنان بازي جنگ قبايل با محقق ان همكاري كرد ند و پاسخ هاي آنان به دو پرسشنامة »سبك تفكر راهبردي« و »سبك بازي« تحليل شد. درنهايت، اين نتيجه حاصل شد كـه ميـان سـبك تفكر راهبردي بازيكنان و سـبك بـازي آنهـا در محـيط بـازي رايانـه اي جنـگ قبايـل ، ارتبـاط معناداري وجود دارد.

واژه هاي كليدي: بازي رايانه اي جنگ قبايل، تفكر راهبردي، سبك بازي.

دانشيار گروه مديريت دولتي، دانشكدة مديريت دانشگاه تهران، تهران، ايران
كارشناس ارشد مديريت رسانه، دانشكدة مديريت دانشگاه تهران، تهران، ايران

تاريخ دريافت مقاله: 24/03/1394 تاريخ پذيرش نهايي مقاله: 16/08/1394
نوي سندة مسئول مقاله: سعيده جنتيE-mail: saeede.jannati@ut.ac.ir
مقدمه
چرا بيش از 75 ميليون نفر در آمريكا بازي »فارمويل«1 را انجام ميدهند، درحاليكه تعدادكشاورزان واقع ي در اين كشور از اين رقم كمتر است؟ (پوه، 2010) پس از راه اندازي پونگ2 دردهة 1970، بازيهاي رايانه اي و ويديويي به صنعتي پولساز و درآمدزا در سراسر جهان تبديل شد. با توجه به آنچه گفته شد، مي توان شرايطي را تصور كرد كه در آن، از اعتياد به بازي هاي راي انهاي كه 81 ميليون نفر را در هر روز مشغول به خود مي كند (مركز مطالعات بازي هاي راي انها ي پاپكپ، 2011) بهنحو ي مفيد بهره گرفت و آن را وارد دنياي كار كرد تا كار برا ي افراد، جذابتر، مفرحتر و درعين حال پربارتر شود. اين تصور امروزه به واقعيت پيوسته و پديده ا ي با نام »گيميفيكيشن«3 يا » بازيوارسازي« را به وجود آورده است. هوگو (2012)، نويسندة بازي هاي جدي: آيندة كاري4، گيميفيكيشن را واژهاي جديد توصيف ميكند و آن را بهرهگيري از بازي براي اهدافي غير از بازي معرفي ميكند كه افراد آن را جالبتر و جذاب تر مي دانند. امروزه گيميفيكيشن، اين امكان را فراهم آورده است تا بتوان با به خدمتگرفتن بازيهاي رايانه اي در سازمان ها و شركت ها ي مختلف، مهارت ها ي مختلفي مانند مديريت منابع انساني، مديريت زمان، برنامهريزي راهبردي و… را بهنحو ي نوين و جذاب به مديران و كاركنان آموزش داد. علاوهبراين، از بازيهاي راي انهاي ميتوان بهعنوان وسيله اي براي سنجش مهارت هاي مختلف مديران و كاركنان استفاده كرد. يكي از مهارتهاي مورد نياز براي هر مدير كه او را در تدوين صحيح راهبرد و پيشبرد اهداف و مأموريت هاي سازمان متبوع خود ياري ميدهد، تفكر راهبردي است. در محيط پيچيده و بهسرعت درحالتغيير كسب وكارها ي امروزي، اعضا ي تمام ي مشاغل، نيازمند داشتن و بهرهگرفتن از مهارتهاي تفكر راهبردي هستند. با مرور ادبيات و سابقة مطالعات انجام شده در اين زمينه، ميتوان نتيجه گرفت كه ابزارهاي بسيار اندكي براي سنجش تفكر
راهبردي ابداع شده و در اين پژوهشها، بيشتر بر مدل ها ي مفهوم ي تأكيد شده است. درحاليكه اين حوزه نيازمند پژوهشهاي كاربرد ي و بهدور از نظريات صرف است تا تمام ي سازمانهايي كه در عرصة رقابت با يكديگرند، از آن استفاده كنند. علاوهبراين، در سال هاي اخير، بهره گيري از بازي هاي راي انهاي براي اهدافي غير از بازي از جمله ارتقاي كسبوكار، به موضوعي پراهميت تبديل شده است. پيش بيني گارتنر گوياي اين مسئله است. گارتنر (2012)، با توجه به
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1. Farmville
پونگ يكي از اولين دستگاههاي بازي ويديويي است كه بازي تنيس با گرافيكي ساده و دوبعدي در آن اجرا شده است.
Gamification
Serious Games: The Future of Work
پژوهش هاي مربوط به فناوري اطلاعات پيشرو و شركت هاي مشاوره دهنده پيشبيني كرد كهپديدة گيميفيكيشن در سال 2015، در 25 درصد از فرايندهاي طراحي مجدد كسب وكار حضورخواهد داشت و در سال 2016 به كسبوكاري 8/2 ميليارد دلار ي تبديل خواهد شد. همچنين 70درصد كسب وكارهايي كه در سال 2000 جزء بهترين ها در جهان بودند، در سال 2014 حداقل يك بازي گيميفايشده دارند. مرور ادبيات مربوط به حوزة بازيهاي رايانه اي نيز نشان ميدهد كه هيچ يك از پژوهشها، ارتباط معنادار ي ميان ابعاد تفكر راهبردي و بازي ها ي را يانهاي نيافتند و نتوانستند از امكاني كه بازي ها ي رايانه ا ي فراهم مي آورد، بهره جويند.
بنابراين، محقق ان در اين پژوهش با برقرار ي ارتباط مؤثر ميان اين دو حوزه، به شيوه ا ي نوين در شناخت سبك تفكر راهبردي افراد دست مييابند و مدل مفهومي نويني در اين زمينه ارائه ميكنند. درصورت تحقق اين هدف، تحليل سبك بازي بازيكنان را مي توان راهگشاي شناخت سب ك تفكر راهبردي آنها دانست و ابزار ي غير از پرسشنامه را در اختيار مديراني كه در رأس امور و تصميم گيري ها ي سازمان هستند، قرار داد تا با استفاده از آن، مهارت ها ي خود و كاركنانشان را محك بزنند. بهطور مشخص، بازي رايانه اي راهبردي »جنگ قبايل«1 در اين پژوهش مدنظر قرار گرفته است.
پيشين ة نظري پژوهش تفكر راهبردي
برا ي شناخت و تعريف بهتر تفكر راهبردي، ابتدا لازم است تا شناخت ي از ماهيت راهبردي بهدست آيد. راهبرد، مفهوم ي است كه از حوزة مديريت نظام ي سرچشمه گرفته است و اولين آثار مكتوب در اين زمينه به حدود 2500 سال پيش بازمي گردد، اما سابقة كاربرد اين مفهوم در حوز ة مديريت و بازرگاني، به ده ة پنجاه ميلاد ي و در حقيقت به زمان ي بازمي گردد كه نظري هپردازان سي ستمهاي طبيعي، عامل محيط را در مطالع ة سازمان ها وارد ساختند (شاكر ي و انصاري، 1390). براي اشاره به مهمترين بعد اين مفهوم بهتر است با تعريفي از اندروز آغاز كنيم كه معتقد است روح اصلي تعريف راهبرد، الگوست. راهبرد، اتحاد، يكپارچگي و ثبات داخلي تصميمهاي راهبردي يك سازمان است كه موقعيت آن سازمان را در محيط خود مشخص مي كند و به آن هويت مي بخشد. علاوهبراين، راهبرد، قدرت سازمان در تجهيز و بهكارگير ي توانايي هايش است و احتمال موفقيت آن را در بازار افزايش مي دهد (اندروز، 1987: 14- 15). كويين مي افزايد كه يك راهبرد درست
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1. Clash of Clans

فرمول بنديشده به ترتيب و تخصيصدادن منابع سازمان به شكلي منحصربهفرد و ماندگاربراساس قوتها و ضعفها ي داخلي، تغييرات پي شبينيشده در محيط و اقدامات احتمال ي رقبايهوشمند كمك ميكند (كويين، 1998: 5). فرد ديويد (1993) مديريت راهبردي را هنر و علمتدوين، اجرا و ارزيابي تصميمهاي وظي فهاي چندگانه تعريف ميكند كه سازمان را قادر مي سازد به هدفها ي بلندمدت خود دست يابد. مديريت راهبردي، دربرگيرند ة سه مرحله است:
تدوين راهبرد كه همان برنامه ريزي راهبردي است. درواقع، برنامهريزي راهبردي گونه ا ي از برنامه ريز ي است كه در آن هدف، تعريف و تدوين راهبرد است؛
اجراي راهبرد؛
ارزيابي راهبرد ها؛ راهبردها به اين علت ارزيابي مي شوند كه موفقيت امروز، موفقيت فردا را تضمين نميكند. موفقيت هميشه موجب بروز مسائل جديد و گوناگون مي شود. سازماني كه به وضع كنوني خود بسنده كند، محكوم به فناست (شاكري و انصاري، 1390: 3).
اصطلاح تفكر راهبردي، اين روزها بسيار به كار گرفته مي شود. بسيار ي از افرادي كه از اين اصطلاح استفاده مي كنند، قادر به تعريف آن بهطور كامل نيستند. اين افراد، تفكر راهبردي را به جا ي اشاره به موارد خاص ي از تفكر كه دارا ي ويژگي ها ي خاص است، برا ي اشاره به تمام انواع تفكر دربارة راهبرد بهكار مي گيرند (ليدكا، 1998)؛ بنابراين، مي توان گفت تعريف روشن ي از تفكر راهبردي در دست نيست. بااينحال، به تعداد ي از تعاريف آن اشاره ميكنيم.
به عقيدة مينتزبرگ (1994)، تفكر راهبردي بر تركيب و استفاده از شهود و خلاقيت براي خلق تجسمي يكپارچه و منسجم از سازمان تأكيد دارد. به اعتقاد كافمن و همكاران (2005) افراد يك سازمان از طريق تفكر راهبردي درمورد آ يندة خود و همكارانشان فكر مي كنند، آن را خلق و سپس ارزياب ي م يكنند (كافمن و همكاران، 2005).
اين حقيقت پذيرفته شده است كه توانايي تفكر راهبردي، عنصر كليدي موفقيت مديران است. مهارت تفكر راهبردي، بهطور مستقيم با كارآمدي در ارتباط است. مديران كارآمد و باكفايت، در مقايسه با مديران ناكارآمد، از مهارت تفكر راهبردي بالاتري برخوردارند؛ بنابراين، توانايي تفكر راهبردي مديران، شاخصي كليدي در تعيين كارآمدي سازمان است (كارگين و اكتاس، 2012).
سه فرايند شناختي در ارتباط با تفكر راهبردي شناسايي شده است كه ميتوان آن را وجه تمايز ميان مديران موفق و مديران كمتر موفق قرار داد. اين فرايندها عبارت اند از: تفكر سيستمي1، چارچوببندي مجدد2 و تعمق3 (پيساپيا، 2005). جان پيساپيا و همكاران (2005)پرسشنامة استانداردي را براي سنجش ابعاد نامبرده طراحي كردند. درادامه به تشريح هريك ازاين ابعاد پرداخته مي شود. جدول 1 خلاصها ي از فرايندها ي شناخت ي لازم برا ي تفكر سيستم ي رابيان مي كند. چارچ وببندي مجدد، شامل مرتب سازي و تفسير معنا و مفهوم اطلاعات جديد، وقايع و تجربه هاست. جدول 2 خلاصه ا ي از فرايندها ي شناخت ي لازم برا ي چارچوب بند ي مجدد را توصيف مي كند.
جدول 1. فرايندها ي شناخت ي لازم برا ي تفكر سيستمي مفهوم 1. تفكر سيستمي

اين مهارت، برا ي تفكر در مورد اطلاعات حاصل از در ك پويايي ها ي سيستم استفاده مي شود.
شرح تعريف
چهار توانايي وجود دارد كه در تفكر سيستمي بهكار مي رود:
فكر بهصورت كلي؛
شناخت الگوها و روابط متقابل آنها؛
شناخت و عمل برمبنا ي ويژگ ي سيستم ها؛
شناخت و عمل بر اساس ضرورت سيستم از دستياب ي به هدف، حفظ و نگهدار ي الگو، ادغام و انطباق. تفكــر سيســتمي، توانــايي د ـيـ دن سيســتم
به طوركلي بـا درك اجـزا ، نيروهـا ، الگوهـا و روابط متقابل است كه با ارائـ ة گزينـه هـا يي برا ي عمل، به رفتار سيستم شكل مي دهد.
منبع: پيساپيا، 2005: 48
-8571213361

جدول 2. فرايندهاي شناخت ي لازم برا ي تمرين چارچوب بند ي مجدد مفهوم 2. چارچوببندي مجدد
اين مهارت، برا ي جمع آور ي و سازمان دهي اطلاعاتي كه واقعيت هاي يك موقعيت را تعريف مي كند، استفاده مي شود.
شرح تعريف
چهار توانايي وجود دارد كه در چارچوببندي مجدد بهكار مي رود:
نداشتن قضاوت و پيش داور ي درحاليكه اطلاعات مناسب جمع آوري شده است؛
قا بليت شناسا يي و در ك مدل ها ي ذهني، الگوها و چارچوب هايي كه در شك لده ي به يك مشكل يا وضعيت استفاده مي شود؛
توانايي استفاده از مدل ها ي مختلف ذهني، الگوها و چارچوب ها براي درك يك موقعيت؛
بررس ي و اصلاح مدل ها ي ذهن ي خود و ديگران. چارچوب بندي مجدد، توانايي تغيير توجـه درميـان ديـدگاه هـاي چندگانـه، چـارچوب هـا، مدل هاي ذهني و پـارادايم بـه منظـور تول يـد بينش و گزينه ها ي جديد برا ي اعمال است.
منبع: پيساپيا، 2005: 51
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
.1 Systems Thinking
Reframing
Reflecting
تعمق يك مهارت شناختي، شامل درنظرگرفتن دقيق هر باور يا عملي است كه درك ازشرايط را بهبود ببخشد و سپس دانش بهدستآمده از اين شرايط را بهكار مي گيرد. اين مهارت، بهشواهد، ادراكها و تجربه و بررسي دقيق متكي است. جدول 3 فرايندهاي شناختي لازم برايتمرين تعمق را بررس ي مي كند.
25718194121

جدول 3. فرايندهاي شناخت ي لازم برا ي تمرين تعمق مفهوم 3. تعمق
اين مهارت، مورد استفاده برا ي پردازش اطلاعات، ايجاد دانش از آن و بهكارگير ي آن از طريق تمرين است.
شرح تعريف
پنج توانايي مورد استفاده در تعمق:
شناخت دليل اينكه چرا بعضي از انتخاب ها ي مطمئن كار ميكنند و ب عضي ديگر نه؛
استفاده از اصول يادگير ي دوحلقه اي؛
استفاده از برداشت ها، تجربه و دانش براي وضعيت و اين كـه چگونـه درمورد آنها فكر كنيم؛
تركيب برداشت ها، تجربيات، دانش و تجزيه و تحل يـل، درحـالي كـه اقدام صورت مي گيرد؛
استفاده از برداشت هاي كنوني، تجربة خود، دانش و تجربـة گذشـته ديگران برا ي ايجاد در ك درست ي از حال و آينده. تعمــق، توانــايي گــرهزدن تفكــر منطقــي وعقلان ي از طري ق اس تفاده از برداش ت ه ا، تجربه و اطلاعات بـرا ي قضـاوت بـه عنـوان آنچه اتفاق افتاده اسـت و پـس از آن ايجـاد اصول شهودي است كـ ه راهنمـا ي اقـدامات آينده است.
منبع: پيساپيا، 2005: 54

بهطور خلاصه، تفكر سيستمي، چارچوب بندي مجدد و تعمق در تمام اشكال، از مهارت هاي شناخت ي مهم برا ي رهبران بهشمار ميروند. تفكر سيستمي، توانا يي ديدن الگوها و روابط متقابل آنها را به رهبر مي دهد. چارچوببندي مجدد، امكان استفاده از ديدگاه هاي چندگانه را فراهم
مي سازد. تعمق، به رهبر اين توانايي را مي دهد كه دريابد چرا انتخاب خاصي كاراست، اما ديگر گزينه ها نيستند.
در اين پژوهش، آنچه در بخش تفكر راهبردي مورد توجه واقع شد، هريك از ابعاد و فرايندهاي شناختي اشارهشده در بالاست. بههمينمنظور، پرسشنامة استاندارد پيساپيا براي سنجش ميزان برخوردار ي افراد نمونه از هر يك از سه سب ك تفكر راهبردي، بهكار رفت.
سب ك بازي
ريچارد بارتل (1996) يكي از مشهورترين نويسندگان ي است كه برا ي مطالعات بسيار ي در زمينة انواع بازيكن به او رجوع مي شود. و ي نظريه ا ي با عنوان »انواع بازيكن« ارائه داد. گونه شناس ي او از بازيكنان، براساس مشاهدة رفتار آنها در بازي هاي اكشن چندكاربره1 (ماد) است. باپيشرفته ترشدن بازي هاي راي انهاي، بازيهايي با سبك ام.ام.آ.آر.پي.جي2 در كنار بازي هاي باسب ك ماد قرار گرفتهاند و نظر ية انواع بارتل برا ي هردو سبك، بهكار گرفته شده است.
براساس نظر بارتل، دو بعد در باز ي وجود دارد كه او آنها را عمل دربرابر تعامل و گرايش به بازي درمقابل گرايش به جهان نام مينهد. با تعيين موقعيت فرد در اين محورها مي توان مشخص كرد كه او در كدام گروه از انواع بازيكنان قرار دارد. اولين نوع بازيكنان، كامياب يطلبان3 هستند كه عمل و گرايش جهاني را ترجيح ميدهند. نوع دوم بازيكنان با نام كاوشگران4، به تعامل و گرايش جهاني تمايل دارند. مبارزه جويان يا قاتلان5، عمل را ترجيح ميدهند و به بازيكنان گرايش دارند. آخرين نوع بازيكنان، اجتماع طلبان6 هستند كه علاقهمند به تعامل با ديگر بازيكناناند (تانانن و هاماري، 2012). شكل 1 ارتباط بازيكنان با جهان و با يكديگر را روي نمودار نشان ميدهد. افراد معمولاً به چهار طريق، از باز ي در محي طها ي ماد و ام. ام. آ. آر. پي.
ج ي لذت مي برند و برايناساس، چهار نوع رفتار و سب ك بازي دارند:

تعامل

اجتماع

طلبان

با

تعامل

بازيكنان

مبارزه

جويان

بازيكنان

روي

عمل

كاميابي

طلبان

جهان

روي

عمل

كاوشگران

جهان

با

تعامل

بازيكنان
ج
هان
عمل

تعامل

اجتماع

طلبان



قیمت: تومان


پاسخ دهید