2-6.اهمیت و کاربرد ضمانت نامه بانکی12
2-7.اقسام ضمانت نامه بانکی13
2-7-1.از نظر حقوقی13
2-7-2.از نظر هدف پرداخت14
2-7-3.شرایط پرداخت15
2-7-4.از نظر تعداد ضامن ها16
2-8.انواع ضمانت نامه16
2-8-1.ضمانت نامه شرکت در مناقصه یا مزایده17
2-8-2.ضمانت نامه حسن انجام تعهدات18
2-8-3.ضمانت نامه پیش پرداخت19
2-8-4.ضمانت نامه استرداد کسور وجه الضمان19
2-8-5.ضمانت نامه حسن انجام خرید19
2-8-6.ضمانت نامه گمرکی20
2-8-7.ضمانت نامه تعهد پرداخت20
2-8-8.ضمانت نامه های متفرقه20
2-9.تشریفات صدور ضمانت نامه20
2-10.نظریه علت تعهد در ضمانت نامه بانکی21
2-10-1. نظریه “سند مجرد”21
2-10-2. سپرده یا وثیقه دستور دهنده22
2-10-3. قرارداد پایه22
2-11.پشتوانه صدور ضمانت نامه23
2-12.استقلال ضمانت بانکی24
2-12-1. غیر قابل استناد بودن ایرادات25
2-12-2. سوء استفاده آشکار26
2-13.مشخصات ضمانت نامه27
2-14.تمدید ضمانت نامه بانکی27
2-15.جلوگیری از پرداخت ضمانت نامه28
2-15-1. دستور منع پرداخت ساده29
2-15-2. دستور منع پرداخت از مرجع قضایی30
2-15-3. تأمین خواسته31
2-15-4. نقش بانک صادر کننده ضمانت نامه34
2-16.آئین نامه صدور ضمانت نامه34
2-17.نظام حقوقی ضمانت نامه بانکی36
2-18.وثایق و تضمینان قابل قبول جهت صدور ضمانت نامه37
2-18.مسؤولیت های متعلق به طرفین قراردادها در عقد ضمان38
2-19.چارچوب نظری مدل پژوهش38
2-19.واکاوی ادبیات پژوهش39
2-19-1.واکاوی ادبیات پژوهش در جهان39
2-19-2.واکاوی ادبیات پژوهش در ایران42
2-20.بانک صادرات47
2-20-1.تاریخچه و بنیانگذار بانک صادرات47
2-20-2.سرمایه اولیه بانک صادرات49
2-20-3.شروع کار اولین شعبه و افتتاح بانک صادرات و معادن ایران51
فصل سوم53
3-1. مقدمه54
3-2.روش تحقیق55
3-3.جامعه آماری55
3-4.نمونه آماری56
3-5.ابزارهای گرد اوری داده ها57
3- 6. اعتبار ابزار اندازه گیری58
3-6-1.روایی پرسشنامه58
3-6-2. پایایی پرسشنامه59
3-7.متغیرهای پژوهش60
3-7-1. متغیر مستقل60
3-7-2.متغیر وابسته60
3-8. روش تجزیه و تحلیل داده ها61
3-9. قلمرو تحقیق62
3-9-1 .قلمرو مکانی تحقیق62
3-9-2. قلمرو زمانی62
3-9-3. قلمرو موضوعی62
فصل چهارم ……………………………………………………………………………………………………………………………………63
4-1. مقدمه64
4-2.توصیف متغیرهای جمعیت شناختی64
4-2-1 .جنسیت پاسخگویان64
4-2-2.واحد شغلی پاسخگویان66
4-2-3.سن پاسخگویان68
4-2-4.سطح تحصیلات69
4-2-5.سابقه ی کار71
4- 3. توصیف سوالات پرسشنامه در راستای متغیرهای پژوهش73
4-3-1.ضمانت نامه شرکت در مناقصه73
4-3-2.ضمانت نامه شرکت در مزایده74
4-3-3.ضمانت نامه حسن انجام کار75
4-3-4.ضمانت نامه استرداد وجه الضمان76
4-3-5.ضمانت نامه پیش پرداخت77
4-3-6.جذب منابع بانک77
4-4. آزمون فرضیات پژوهش78
4-4-1.آزمون کولموگروف اسمیرنوف78
4-4-2. آزمون فرضیات پژوهش79

4-4-2-1. فرضیه اول79
4-4-2-2. فرضیه دوم80
4-4-2-3. فرضیه سوم82
4-4-2-4. فرضیه چهارم83
4-4-2-5. فرضیه پنجم85
4-5.رتبه بندی ضمانت نامه های بانکی86
فصل پنجم ……………………………………………………………………………………………………………………………………..89
5-1.مقدمه90
5-2.خلاصه فرآیند تحقیق90
5-3.نتایج حاصل از فرضیه های پژوهش91
5-4.جمع بندی و نتیجه گیری94
5-5.پیشنهادات تحقیق95
5-5-1.پیشنهادات کاربردی95
5-5-2. پیشنهادات برای تحقیقات آتی95
5-6. محدودیت های پژوهش97
منابع فارسی98
منابع انگلیسی101
منابع اینترنتی102
پرسشنامه104
خروجی نرم افزارspss107
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2- 1مبلغ تضمین شرکت در مناقصه18
جدول 2- 2 مبلغ ضمانت نامه حسن انجام تعهدات18
فصل سوم
جدول3- 1محاسبه ضریب آلفا و پایایی پرسشنامه ها59
فصل چهارم
جدول4- 1 توزیع فراوانی و درصد فراوانی حجم نمونه برحسب جنسیت64
جدول4- 2 توزیع فراوانی و درصد فراوانی حجم نمونه برحسب واحد شغلی66
جدول4- 3توزیع فراوانی و درصد فراوانی حجم نمونه بر حسب سن68
جدول4- 4 توزیع فراوانی و درصد پاسخ های نمونه آماری بر حسب تحصیلات69
جدول4- 5 توزیع فراوانی و درصد فراوانی حجم نمونه برحسب سابقه ی کار71
جدول4- 6 مشخصه‌های آماری گویه‌های ضمانت نامه مناقصه73
جدول4- 7 مشخصه‌های آماری گویه‌های ضمانت نامه مزایده74
جدول4- 8 مشخصه‌های آماری گویه‌های ضمانت نامه حسن انجام کار75
جدول4- 9 مشخصه‌های آماری گویه‌های ضمانت نامه استرداد وجه الضمان76
جدول4- 10 مشخصه‌های آماری گویه‌های ضمانت نامه پیش پرداخت77
جدول4- 11 مشخصه‌های آماری گویه‌های ضمانت نامه پیش پرداخت78
جدول4- 12 نتایج حاصل از آزمون کولموگروف اسمیرنوف78
جدول4- 13 بررسی رابطه میان ضمانت نامه های شرکت در مناقصه و جذب منابع بانک79
جدول4- 14بررسی رابطه میان ضمانت نامه شرکت در مزایده و جذب منابع80
جدول4- 15 بررسی رابطه میان ضمانت نامه حسن انجام کار و جذب منابع82
جدول4- 16 بررسی رابطه میان ضمانت نامه استرداد کسر وجه الضمان و جذب منابع83
جدول4- 17 بررسی رابطه میان ضمانت نامه استرداد پیش پرداخت و جذب منابع85
جدول4- 18 آزمون فرید من87
جدول4- 19 میانگین رتبه ها87
فصل پنجم
جدول5- 1 خلاصه نتایج حاصل از آزمون فرضیات پژوهش94
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 2- 1مدل پژوهش (کاشانی،1389)39
فصل چهارم
شکل4-1 رتبه بندی ضمانت نامه های بانکی88
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار4- 1 نمودار ستونی برای جنسیت پاسخگویان65
نمودار4- 2 نمودار دایره ای برای جنسیت پاسخگویان66
نمودار4- 3 نمودار ستونی برای واحد شغلی پاسخگویان67
نمودار4- 4 نمودار دایره ای برای واحد شغلی پاسخگویان67
نمودار4- 5 نمودار ستونی برای سن پاسخگویان68
نمودار4- 6 نمودار دایره ای برای سن پاسخگویان69
نمودار4- 7 نمودار ستونی برای سطح تحصیلات پاسخگویان70
نمودار4- 8 نمودار ستونی برای سطح تحصیلات پاسخگویان71
نمودار4- 9 نمودار ستونی برای وضعیت سابقه ی کار72
نمودار4- 10 نمودار دایره ای برای وضعیت سابقه ی کار72
نمودار4- 11 نمودار اسکاتر ضمانت نامه شرکت در مناقصه80
نمودار4- 12 نمودار اسکاتر ضمانت نامه شرکت در مزایده81
نمودار4- 13 نمودار اسکاتر ضمانت نامه ضمانت نامه حسن انجام کار83
نمودار4- 14 نمودار اسکاتر ضمانت نامه ضمانت نامه استرداد کسر وجه الضمان84
نمودار4- 15 نمودار اسکاتر ضمانت نامه ضمانت نامه ضمانت نامه استرداد پیش پرداخت86
فصـــل اول
کلیـات
1-1.مقدمه
در سالهای اخیرمنابع و تسهیلات بانکی به مقدار کافی در اختیار متقاضیان قرار نمی گیرد و بانکها با مطالبات معوق و عدم بازپرداخت تسهیلات بانکی و کمبود منابع مالی مواجه شده اندکه یکی از دلایل این امر، کمبود ابزارهای مالی مدرن در کشور است. چرا که حتی در صورتی که بانکها منابع مناسبی هم در اختیار داشته باشند، در صورت پرداخت زیاد وام به دلیل عدم رشد تولید ناخالص داخلی متناسب با نقدینگی ایجاد شده، تورم بیش از حدی ایجاد خواهد شد ونقش منابع بانکی بی اثر خواهد شد. به این دلیل احتیاج به ابزارهای مالی مدرن همچون ضمانتنامه های تعهد پرداخت و اسناداعتباری است تا به عنوان جایگزین نقدینگی، نقش تامین مالی بنگاهها را بر عهده بگیرد. از سوی دیگر بسیاری از تولیدکنندگان ومتقاضیان منابع مالی ، غیر از دارایی های نقد و نقدینگی، دارای های دیگری همچون زمین، مسکن، املاک، کارخانه و اموال دیگری دارند که بدون الزام به فروش، می توانند به رهن بانکها دراورده و به کمک امنیت و ایمنی ایجاد شده به پشتوانه بانکها، ضمانتنامه های تعهد پرداخت در وجه ذینفعان دولتی و خصوصی از بانکها دریافت کنند و با تحویل ضمانتنامه به ذی نفعان، از انها مواد اولیه، محصولات واسطه ای یا اجناس مورد نیاز خریداری نمایند و فروشندگان هم با دریافت ضمانتنامه تعهد پرداخت بانکی، مطمئن هستند که اگر خریدار توان پرداخت هم نداشته باشد، بانک با توجه به وثیقه های دریافتی، حق وی را پرداخت خواهد نمود.
این بخش ابتدا بیان مسئله و ضرورت انجام پژوهش و سپس اهداف ،سوالات و فرضیات پژوهش عنوان شده است و در آخر نیز تعریف مفهومی و عملیاتی ذکر شده است .
1-2. تشریح و بیان مسئله
شرایط متغیر اقتصادی با جهت‌گیری به سمت جهانی شدن، موجبات عدم ثبات در قیمت‌ها و عدم تعادل در بازار کالاها و خدمات را به‌وجود آورده است. نتیجه این تغییرات و تحولات سریع و تأثیری که بر بازارهای داخلی و بین‌المللی می‌گذارد، علاوه بر اینکه عدم اعتماد و اطمینان را در تصمیمات اقتصادی به‌وجود آورده است، بر تعهدات اشخاص و مؤسسات نسبت به یکدیگر شدیداً تأثیر گذاشته و لاجرم رکود ناشی از نگرانی‌ها و انتظارات روانی را موجب گردیده است.در چنین شرایطی، یکی از روش‌هایی که باعث ایجاد اعتماد و اطمینان اشخاص در ارائه خدمات به یکدیگر می‌شود، ضمانت‌نامه‌های بانکی است که سیستم‌های بانکی مجری آن هستند.تمامی شرکت‌های پیمانکاری و شرکت‌های واردات و صادرات برای تضمین انجام فعالیت‌هایشان نیاز مبرم به بانکها و موسسات مالی دارند که از آنها در برابر قراردادی که می‌بندند حمایت کنند. همچنین کارفرمایان داخلی برای تضمین انجام کار و یا درست انجام دادن آن و یا در سطح بین‌الملل، ضمانت بانکی متقابل می‌خواهند. این نوع تضمین در واقع تصمیم‌گیری را در عرصه مدیریت برای کار فرمایان راحت‌تر می‌کند. از آنجایی که ضمانت نامه‌ها برای بانک تعهدآور بوده و اهمیت آن به میزان پرداخت تسهیلات می‌باشد از این رو، شعب می‌بایستی در زمان صدور ضمانت نامه اطلاعات لازم را از ضمانت‌خواه اخذ نموده و از نظر توان مالی، ظرفیت اعتباری و توانایی ‌های وی اطمینان حاصل نماید(فقیهی،1389)
لذا این پژوهش در صدد بررسی نقش ضمانت نامه های بانکی در جذب منابع بانک ها به صورت عام و در بانک صادرات به صورت خاص می پردازد .
1-3.اهمیت موضوع و ضرورت انجام تحقیق
تمام شرکت ها ی پیمانکاری وشرکت های واردات و صادرات برای تضمین انجام فعالیت هایشان نیاز مبرم به بانکها و موسسات مالی دارند که از آنها در برابر قراردادی که می بندد حمایت کنند و همچنین کارفرماییان داخلی برای تضمین انجام کار و یا درست انجام دادن آن و یا در کل برای شانه خالی نکردن پیمانکاران از زیر مسئولیت هایشان از آنها ضمانت بانکی میخواهند و یا در سطح بین الملل ضمانت بانکی متقابل و یا اعتبارات اسنادی میخواهند. و این نوع تضمین در واقع تصمیم گیری را در عرصه مدیریت برای کارفرمایان راحت تر می کند. هر چند که در مواردی از اینگونه ضمانت نامه ها ممکن است پیمانکاران به نوعی سوء استفاده کنند .
به طوری که اجرا و انجام تعهدات قراردادی، بدون شک از مهمترین اهداف هر قرارداد است که طرفین و متعاقدین به منظورآن و به موجب قرارداد با همدیگر مرتبط شده اند. در روابط قراردادی ملی و داخلی یک کشور، به لحاظ وجود دستگاه قضائی و نیروهای مورد نیاز برای انجام این تصمیمات، انجام تعهدات قراردادی مسئله ساده تر و اضطراب متعاقدین کمتر است، ولی در روابط بین المللی بدلیل وجود موانع عدیده طرفین قرارداد، از همان ابتدا،درجستجوی تامین کافی هستند تا به دور از هر گونه دلواپسی و اضطراب، در یک بستر امن تجاری فعالیت نمایند(شهبازی نیا،1388).
لذا این پژوهش در صدد می باشد تا ضمن بررسی نقش ضمانت نامه های بانکی در جذب منابع مالی بانک ها راهکارهایی برای ارتقا ان نیز ارائه دهد .
1-4.سوالات تحقیق
پژوهشگران در صدد هستند تا به سوالات زیر پاسخ دهند :
1.آیا بین صدور ضمانت نامه های شرکت در مناقصه و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد ؟
2.آیا بین صدور ضمانت نامه های شرکت در مزایده و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد ؟
3. آیا بین صدور ضمانت نامه های حسن انجام کار و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد ؟
4. آیا بین صدور ضمانت نامه های استرداد کسر وجه الضمان و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد ؟
5. آیا بین صدور ضمانت نامه های استرداد پیش پرداخت و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد ؟
6.کدامیک از ضمانت های بانکی اهمیت بیشتری در جذب منابع دارد ؟
1-5. اهداف تحقیق
1.بررسی نقش ضمانت های بانکی با جذب منابع بانک صادرات
2.رتبه بندی ضمانت های بانکی اثر گذار بر جذب منابع بانک صادرات
3.ارائه راهکارهای اساسی برای افزایش جذب منابع بانک با استفاده از ضمانت های بانکی
1-6.فرضیات تحقیق
در این تحقیق با توجه به موضوع و جامعه هدف فرضیه های زیر مفروض است.
1.بین صدور ضمانت نامه های شرکت در مناقصه و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد .
2.بین صدور ضمانت نامه های شرکت در مزایده و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد .
3.بین صدور ضمانت نامه های حسن انجام کار و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد .
4.بین صدور ضمانت نامه های استرداد کسر وجه الضمان و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد .
5.بین صدور ضمانت نامه های استرداد پیش پرداخت و جذب منابع بانک رابطه معناداری وجود دارد .
1-7.تعاریف مفهومی
1-7-1. ضمانت نامه
بانک می تواند در مواردیکه منع قانونی وجود نداشته باشد در قبال اخذ وثایق معتبر از مشتری و طبق تعهدات و شرایط مندرج در ضمانتنامه در صورتی که مشتری (مضمون عنه یا ضمانت خواه) به تعهد خود عمل ننمود ، نسبت به انجام تعهد خود ر در قبال ذینفع ضمانتنامه اقدام ننماید، معادل وجه الضمان ذکر شده در ضمانتنامه را (بدون اقامه دلیل و اثبات مدعا) ، به محض اولین مطالبه کتبی یا درخواست ذینفع(تا سررسید ضمانتنامه) به وی پرداخت نماید(سایت بانک صادرات ،www.bsi.ir).
1-7-2. ضمانت نامه های شرکت در مناقصه و مزایده
موسسات دولتی برای خرید کالا و خدمات معمولا از طریق مناقصه و برای فروش اموال دولتی از طریق مزایده اقدام می کنند که ممکن است پیشنهاد شرکت کننده مورد قبول واقع شود ولی نامبرده از امضا قرارداد در مدت مقرر خودداری کند، به همین دلیل از شرکت کنندگان ضمانتنامه شرکت در مناقصه یا مزایده اخذ می شود.
1-7-3.ضمانت نامه حسن انجام کار
این نوع ضمانتنامه برای تضمین انجام صحیح و به موقع تعهدات پیمانکار (ضمانتخواه ) در مقابل کارفرما (ذینفع) از طرف بانک صادر می شود.
1-7-4. ضمانت نامه استرداد کسر وجه الضمان
موسسات دولتی معمولا 5 تا 10 درصد مبلغ پرداختی به ضمانت شده (مضمون عنه) در مقابل ارائه صورت وضعیتهای مقاطعه(صورت وضعیت کارهای انجام شده) را تا پایان تحویل کار نزد خود نگاه می دارند تا در صورت مشاهده نقص یا ناتمام بودن کار از آن محل، تامین خسارت نماید که از آن به عنوان کسور وجه الضمان تعبیر می شود و مقاطعه کاران یا پیمانکاران (ضمانت شده) صاحب آن بوده و پس از تحویل قطعی کار مستحق اخذ آن خواهد بود.
1-7-5. ضمانت نامه استرداد پیش پرداخت
ممکن است ضمانت شده (پیمانکار) برای شروع به کار و یا انجام تعهدات نیاز به مبلغی داشته باشد که به شکل پیش پرداخت از طرف مضمون له (ذینفع) به او پرداخت می شود ولی قبل از پرداخت وجه ، ذینفع از متعهد تقاضای ضمانتنامه استرداد وجه پیش پرداخت را در صورت عدم انجام کار خواهد نمود(سایت بانک صادرات ،www.bsi.ir).
1-8.تعاریف عملیاتی
1-8-1. ضمانت نامه شرکت در مناقصه
برای عملیاتی نمودن این متغیر از سوالات زیر استفاده شده است که سوالات 1 تا 6پرسشنامه را در برمی گیرد:
– فراهم کردن موجبات جذب هر چه بیشتر مشتری را در سال هایی اخیر .
– فراهم کردن موجبات موجبات حفظ و نگهداری مشتریان قدیمی بانک در سال هایی اخیر.
-استفاده از حساب “سپرده سرمایه گذاری بلند مدت بانکی” بعنوان وثیقه موجب تجهیز منابع شده است.
-افزایش استفاده از ضمانت نامه به دلیل سیاست های ارائه شده توسط شورای پول و اعتبار.
– افزایش استفاده از ضمانت نامه های شرکت در مناقصه به دلیل قوانین و مقررات شرکت در مناقصه.
– افزایش استفاده از ضمانت نامه های شرکت در مناقصه به دلیل افزایش نرخ تورم و ریسک فعالیت در بازار.
1-8-2. ضمانت نامه شرکت در مزایده
برای عملیاتی نمودن این متغیر از سوالات زیر استفاده شده است که سوالات 7 تا 11پرسشنامه را در بر می گیرد:
– فراهم کردن موجبات جذب هر چه بیشتر مشتری را در سال هایی اخیر .
– فراهم کردن موجبات موجبات حفظ و نگهداری مشتریان قدیمی بانک در سال هایی اخیر.
-استفاده از حساب “سپرده سرمایه گذاری بلند مدت بانکی” به عنوان وثیقه موجب تجهیز منابع شده است.
-افزایش استفاده از ضمانت نامه شرکت در مزایده به دلیل سیاست های ارائه شده توسط شورای پول و اعتبار.
– افزایش استفاده از ضمانت نامه های شرکت در مزایده به دلیل قوانین و مقررات شرکت در مناقصه.
– افزایش استفاده از ضمانت نامه های شرکت در مزایده به دلیل افزایش نرخ تورم و ریسک فعالیت در بازار.
1-8-3.ضمانت نامه حسن انجام کار
برای عملیاتی نمودن این متغیر از سوالات زیر استفاده شده است که شامل سوالات 12 تا 17پرسشنامه می باشد:
– فراهم کردن موجبات جذب هر چه بیشتر مشتری را در سال هایی اخیر .
– فراهم کردن موجبات موجبات حفظ و نگهداری مشتریان قدیمی بانک در سال هایی اخیر.
-استفاده از حساب “سپرده سرمایه گذاری بلند مدت بانکی” به عنوان وثیقه موجب تجهیز منابع شده است.
-افزایش استفاده از ضمانت نامه حسن انجام کار به دلیل سیاست های ارائه شده توسط شورای پول و اعتبار.
– افزایش استفاده از ضمانت نامه های حسن انجام کار به دلیل افزایش نرخ تورم و ریسک فعالیت در بازار.
1-8-4. ضمانت نامه استرداد کسر وجه الضمان
برای عملیاتی نمودن این متغیر از سوالات زیر استفاده شده است که شامل سوالات 18 تا 22پرسشنامه می باشد:
– فراهم کردن موجبات جذب هر چه بیشتر مشتری را در سال هایی اخیر .
– فراهم کردن موجبات موجبات حفظ و نگهداری مشتریان قدیمی بانک در سال هایی اخیر.
-استفاده از حساب “سپرده سرمایه گذاری بلند مدت بانکی” بعنوان وثیقه موجب تجهیز منابع شده است.
-افزایش استفاده از ضمانت نامه استرداد کسر وجه الضمان به دلیل سیاست های ارائه شده توسط شورای پول و اعتبار.
– افزایش استفاده از ضمانت نامه های استرداد کسر وجه الضمان به دلیل افزایش نرخ تورم و ریسک فعالیت در بازار.
1-8-5. ضمانت نامه استرداد پیش پرداخت
برای عملیاتی نمودن این متغیر از سوالات زیر استفاده شده است که شامل سوالات 23 تا 27پرسشنامه می باشد:
– فراهم کردن موجبات جذب هر چه بیشتر مشتری را در سال هایی اخیر .
– فراهم کردن موجبات موجبات حفظ و نگهداری مشتریان قدیمی بانک در سال هایی اخیر.
-استفاده از حساب “سپرده سرمایه گذاری بلند مدت بانکی” به عنوان وثیقه موجب تجهیز منابع شده است.
-افزایش استفاده از ضمانت نامه استرداد پیش پرداخت به دلیل سیاست های ارائه شده توسط شورای پول و اعتبار.
– افزایش استفاده از ضمانت نامه های استرداد پیش پرداخت به دلیل افزایش نرخ تورم و ریسک فعالیت در بازار.
1-8-6.جذب منابع
برای عملیاتی نمودن این متغیر از سوالات زیر استفاده شده است که شامل سوالات 28 تا 31پرسشنامه می باشد:
ارائه خدمات ضمانت های بانکی موجب افزایش سپرده های بانکی کوتاه مدت شده است
ارائه خدمات ضمانت های بانکی موجب جذب مشتریان برای بانک شده است
ارائه خدمات ضمانت های بانکی موجب حفظ مشتریان برای بانک شده است
ارائه خدمات ضمانت های بانکی موجب افزایش سپرده های بانکی بلند مدت شده است.
فصل دوم
واکاوی ادبیات پژوهشی
2-1.مقدمه
اعتبار اسنادی روش جاری پرداخت در قراردادهای بین المللی فروش کالا و خدمات است. هنگامی که خریدار و فروشنده در دو کشور مختلف اقامت دارند، از جهت تسلیم مبیع و پرداخت ثمن به یکدیگر دسترسی ندارند، برای حل این مشکل از بانکهای دو کشور به منظور پرداخت ثمن و تسلیم مبیع یا اسناد و مدارک مالکیت مبیع بهره گرفته می شود، امروزه با افزایش مبادلات بین المللی، از اعتبارات اسنادی به عنوان یک وسیله موثر برای پرداخت ثمن و تسلیم مبیع استفاده می شود. فروشنده ای که در کشور دیگری غیر از محل اقامت خریدار است اگر کالا را به امید پرداخت ثمن از طرف مشتری حمل و ارسال کند با خطر از دست دادن کالا و عدم دریافت ثمن مواجه می شود و هر گاه خریدار از پرداخت ثمن خودداری کند فروشنده باید در دادگاه محل اقامت خریدار که برای او بیگانه است اقامه دعوی کند. خریدار نیز اگر به پرداخت ثمن مبادرت کند، ممکن است با خطر عدم تسلیم مبیع از طرف فروشنده مواجه گردد و صرف اقامه دعوی در دادگاه های محل اقامت فروشنده که برای او بیگانه است، چاره کافی برای او نخواهد بود. ولی با به کارگرفتن شیوه اعتبار اسنادی این خطرات برطرف می شوند، در واقع بانکها با پذیرش نوعی نمایندگی از طرف خریدار و فروشنده عمل پرداخت ثمن و تسلیم مبیع را به عهده می گیرند(کاشانی،1385).
ضمانت نامه های یکی از ابزارهای مهم در آمدی برای بانک ها محسوب می گردد از آنجایی که ضمانت نامه ها برای بانک تعهد آور بوده و اهمیت آن عینا پرداخت تسهیلات می باشد از این رو شعب می بایستی در زمان صدور ضمانت نامه اطلاعات لازم را از ضمانت خواه اخذ نموده و از نظر توان مالی ، ظرفیت اعتباری وتوانایی های وی اطمینان حاصل نماید.
در این فصل ابتدا به تعریف ضمانت نامه بانکی پرداخته شده سپس به تشریح انواع مختلف ضمانت نامه بانکی پرداخته شده و در اخر نیز واکاوی ادبیات پژوهشی در جهان و ایران آمده است .
2-2.واژه شناسی ضمانت نامه بانکی
در علم حقوق اصطلاحات نقش مهمی در بیان و انتقال معانی دارند. بنابراین، قبل از ورود به بحث اصلی، لازم می آید که اصطلاحات و واژه هایی را که در عرف بانکی و تجاری برای نامیدن روابط حقوقی و طرف های یک ضمانت نامه به کار می رود، بیان کنیم:
الف ـ شخصی که ضمانت نامه به نفع او صادر می شود و حق مطالبه آن را دارد «ذینفع» نامیده1 می شود.
ب ـ «متعهد اصلی»2 شخصی است که به اعتبار تعهد پایه و اصلی خود دستور صدور ضمانت نامه را به بانک می دهد و گاه به او «دستور دهنده»3 نیز می گویند که در قراردادهای پیمانکاری، پیمانکار است.
ج ـ بانک ضامن یا صادر کننده ضمانت نامه را «ضامن» یا «بانک صادرکننده»4 می گویند.
د ـ قراردادی را که میان متعهد اصلی و ذینفع است و ضمانت نامه برای تضمین آن صادر می شود، «قرارداد پایه»5 می خوانند(غمامی،1378).
2-3.تعریف ضمانت نامه
ضمانت نامه بانکی نوشته ایست معتبر و مستند که ضمن آن، بانک صادر کننده ضمانت نامه به صورت بدون قید و شرط، تعهد می کند که هر گاه متقاضی صدور ضمانت نامه از ایفای تعهد خود در مقابل طرف قرار داد معامله امتناع ورزد، بانک، وجه مورد تعهد مندرج در متن ضمانت نامه را به درخواست و مطالبه متعهدله به او بپردازد.
موضوع تعهد ممکن است پرداخت وجه از طرف مدیون در وجه داین باشد یا انجام عملی از طرف متعهد به نفع متعهد له حسب قرارداد.
در حال حاضر، طبق ردیف 15 ماده 2 قانون عملیات بانکی بدون ربا، صدور تأیید و قبول ضمانت نامه ارزی و ریالی برای مشتریان جزو وظایف نظام بانکی کشور می باشد(پیروز فر،1380).
2-4.تعریف اعتبار اسنادی
اعتبار اسنادی نیز نوعی ضمانت نامه بانکی است. در تعریف آن گفته شده است:
“اعتبار اسنادی عبارت از التزام صادر کننده اعتبار، که معمولاً یک بانک است و به صورت اعتبار به تقاضای مشتری بانک گشایش می شود و بانک را مکلّف می سازد به شرط رعایت شرایط مقرّر در اعتبار اسنادی از جانب ذی نفع، وجه مذکور در اعتبار اسنادی را به ذی نفع یا به حواله کرد وی پرداخت کند”.(کاشانی،1385)
2-5.وجه تسمه
نوشته موصوف از ابتدا «ضمانت نامه» نامیده شده است و با توجه به آیین نامه صدور ضمانت نامه، مصوب شورای پول و اعتبار در مواد 1 و 7 آن کلمات مضمون عنه و مضمون له بکار برده شده است که وجه تسمیه نوشته بانک مشخص و معلوم می شود. در نتیجه، از لحاظ انطباق عمل بان با ضوابط قانونی، عقد ضمان را در این مورد ساری و جاری دانسته اند. با این ترتیب، بانک را «ضامن»، متقاضی ضمانت و به عبارت دیگر، متعهد را «مضمون عنه» و متعهد له را «مضمون له» می نامند.
البته تطبیق یا عدم تطبیق مسأله با عقد ضمان بحث دیگری دارد که در جای خود اجمالاً توضیح داده خواهد شد.
لازم به ذکر است که در متن چهار فقره ضمانت نامه (شرکت در مناقصه ـ انجام تعهدات ـ پیش پرداخت ـ استرداد کور وجه الضمان ) که در تاریخ 27/7/73 از طرف بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به بانک ها ابلاغ شده، در عین حال که کماکان کلمه «ضمانت نامه» بکارگرفته شده، لکن مقرر شده است که نام شرکت پیمانکار (مضمون عنه) و نام دستگاه اجرایی (مضمون له) در متن ضمانت نامه نوشته شد(پیروز فر،1380).
2-6.اهمیت و کاربرد ضمانت نامه بانکی
ضمانت نامه بانکی یکی از ابزارهای متداول در قراردادهای داخلی و بین المللی است. ضمانت نامه در واقع نوعی وثیقه شخصی6است که برای تضمین و امنیت بخشیدن به تعهدات قراردادی صادر می شود. این گونه از وثایق هنگامی به کار می آیند که تعهدات مزبور اجرا نمی شوند یا به طور کامل و مطلوب تحقق نمی پذیرند.
ضمانت نامه بانکی در میان عقود مرسوم، بیشتر به عقد ضمان شباهت دارد. با وجود این، باید دانست که مقایسه این دو و استفاده از راه حلها و قواعد ضمان در ضمانت نامه بانکی بطور کامل امکان پذیر نیست و شباهت این دو، همان گونه که خواهیم دید، بیشتر از جهت غایت است تا ساختار مادّی و ماهوی.
ضمانت نامه های بانکی برخاسته از عرف بازرگانی و بانکی هستند و قواعد مربوط به آنها را رویه قضایی از همین عرف استنباط و اعلام کرده است و قانون در این زمینه نقش چندان مهمی ندارد.
ضمانت نامه بانکی کاربردهای گوناگونی دارد: بطور مثال، هنگامی که خریداری می خواهد از طریق مناقصه کالایی را خریداری کند و بیم دارد که برنده مناقصه پیشنهاد خود را نادیده گرفته و از قبول معامله خودداری ورزد، از او ضمانت نامه اجرای مناقصه7 طلب می کند تا بدین سان خسارت احتمالی عدم التزام به مناقصه را جبران سازد. یا فروشنده ای که با خریدار خارجی طرف معامله است، می تواند برقراردادهای دراز مدت که ثمن به اقساط پرداخت می شود، از خریدار ضمانت نامه پرداخت ثمن مطالبه کند، یا کارفرمایی که اجرای یک طرح عظیم صنعتی را به پیمانکار می سپارد از او ضمانت نام حسن انجام کار8 می ستاند.
این استفاده گسترده از ضمانت نامه های بانکی، جمع آوری و مطالعه قواعد حکم بر آن را الزام می نماید و اهتمام نگارنده در این مقاله آن است که با استفاده از تجارب دیگران باب تأمل در نظام حقوقی ضمانت نامه های بانکی را بگشاید(غمامی،1378).
2-7.اقسام ضمانت نامه بانکی
ضمانت نامه ها اقسام گوناگونی دارند که در این کلیات اشاره به آنها ضروری است.
2-7-1.از نظر حقوقی
از حیث قالب حقوقی یا به تعبیر فلسفی، علت مادی، ضمانت نامه بر دو قسم است:
الف ـ ضمانت نامه بانکی به معنای اخص، که وسیله تضمین تعهدات قراردادی طرفین بوده و صدور آن یکی از عملیات مرسوم بانکی در قالب ویژه خود است. در تعریف آن گفته شده است: نوعی از تضمین قراردادی است که یک طرف قرارداد را در برابر زیان ناشی از ناتوانی یا خودداری طرف دیگر پیمان حمایت می کند و معمولاً در طرح های ساختمانی دولتی به کار می رود.
تعریف کامل تر آن نیز چنین است: «ضمانت نامه مستقل، تعهد پرداخت مبلغ معینی وجه نقد است که راجع به یک قرارداد پایه و به عنوان تضمین اجرای آن، پذیرفته شود.
این ضمانت نامه یک تعهد مستقل از قرارداد موضوع تضمین بوده و دارای این ویژگی است که ایرادات مربوط به قرارداد پایه، نسبت به آن قابل استناد نیست.»
بدین سان ضمانت نامه بانکی تعهدی است از سوی بانک مبنی بر پرداخت وجه معینی به ذینفع که متعهدله قرارداد اصلی است، به منظور اجتناب از خطری که او را تهدید می کند که غالباً عدم اجرای قرارداد پایه است.
ب ـ اعتبار اسنادی تضمینی، که خود گونه ای از اعتبارات اسنادی است که به موجب آن بانک گشاینده اعتبار به درخواست مشتری خود، مکلّف و متعهد می شود تا مبلغی را مطابق شرایط اعتبار به ذینفع بپردازد. این گونه اعتبارات تابع مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی هستند (ماده 1 مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی U.C.P) لیکن از جهت کاربرد و شرایط پرداخت با دیگر اعتبارات تفاوت دارند. سایر اعتبارات اسنادیف وسیله پرداخت و انجام تعهد به شمار می آیند و بانک باید پس از ارائه اسناد از سوی ذینفع و بررسی آنها، مبلغ اعتبار را بپردازد. ولی اعتبار تضمینی زمانی به کار می رود که تعهد انجام نمی گیرد و مطالبه آن اصولاً مستلزم ارائه اسناد نیست. در واقع، این قسم اعتبار جانشین ضمانت نامه بانکی در روابط تجاری بین المللی و همچنین در کشورهایی که بانکها قانوناً از صدرو ضمانت نامه منع شده اند، است(غمامی،1378).
2-7-2.از نظر هدف پرداخت
ضمانت نامه را به اعتبار هدف پرداخت یا علت غایی می توان بر سه قسم تقسیم کرد:
الف ـ ضمانت نامه حسن انجام کار، که برای تأمین اجرای متعارف و صحیح مفاد قرارداد پایه صادر می شود و در واقع ابزار جبران خسارت ناشی از عدم انجام کامل تعهد است.
ب ـ ضمانت نامه استرداد پیش پرداخت، ضمانت نامه ای است برای تضمین استرداد مبلغ پیش پرداخت قرارداد پایه در صورت فسخ یا بطلان آن.
ج ـ ضمانت نامه شرکت در مناقصه یا مزایده، ضمانت نامه ای است برای پایبندی شرکت کننده در مناقصه یا مزایده به پیشنهاد خود که پیشتر در ضمن مثال توضیح داده شد.
2-7-3.شرایط پرداخت

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ضمانت نامه را با ملاحظه شرایط پرداخت آن می توان به دو گونه تقسیم کرد:
الف ـ ضمانت نامه مطلق یا عندالمطالبه9 : طبیعت ضمانت نامه های بانکی ایجاب می کند که پرداخت آن به هیچ شرطی مقید نگردد و بانک به صرف تقاضای ذینفع مبلغ آن را بپردازد، در این صورت ضمانت نامه را مطلق یا عندالمطالبه می نامند زیرا به محض اولین مطالبه، بانک مکلف به پرداخت است.
ب ـ ضمانت نامه مشروط: پرداخت مبلغ این گونه ضمانت نامه ها معمولاً منوط به ارائه یک سند، مانند حکم یا قرار دادگاه به نفع ذینفع یا گواهی یک شخص ثالث مبنی بر استحقاق ذینفع و یا حتی گواهی کتبی خود او دائر بر خطای متعهد اصلی یا پیمانکار است. اعتبارات اسنادی تضمینی علی العمومی این گونه هستند. البته در چنین ضمانت نامه هایی، اصلی جاری است به نام اصل رعایت دقیق و مو به موی شرایط ضمانت نامه10. با این توضیح که هر گونه شرط یا مدرکی که ارائه آن در ضمانت نامه پیش بینی شده است باید جزئیات آن به روشنی در متن ضمانت نامه تصریح گردد و بانک نیز بایستی در مقایسه مدارک ارائه شده با شرایط، انطباقی دقیق انجام دهد(غمامی،1378).
2-7-4.از نظر تعداد ضامن ها
ضمانت نامه ها از حیث تعداد ضامن ها بر دو گونه هستند:
الف ـ ضمانت نامه منفرد یا مستقیم: ضمانت نامه ای است که با توجه به آنچه تاکنون گفته شد از سوی یک بانک صادر می شود و متعهد پرداخت آن، یعنی بانک، واحد است.
ب ـ ضمانت نامه متقابل یا غیر مستقیم11: در این فرض تعهد بانک به وسیله بانک دیگر و با صدور ضمانت نامه ای دیگر تضمین می شود. این گونه ضمانت نامه در قراردادهای بین المللی متداول است. در چنین مواردی متعهد اصلی که غالباً یک خارجی است، از بانک خود می خواهد که تعهد او را تضمین کند و این بانک که بانک اول نامیده می شود از بانک کشور ذینفع می خواهد که ضمانت نامه ای برای ذینفع صادر کند و در عین حال برای تضمین این پرداخت خود ضمانت نامه ای برای بانک دوم صادر می کند.
چنانچه ذینفع، ضمانت نامه بانک دوم را وصول کند، این بانک می تواند ضمانت نامه بانک نخست را مطالبه نماید. در این فرض هیچگونه رابطه قراردادی مستقیمی میان متعهد اصلی و بانک دوم وجود ندارد و به همین اعتبار آن را ضمانت نامه غیر مستقیم می نامند. قاعده حل تعارض در خصوص ضمانت نامه های بانکی علی القاعده صلاحیت قانون متبوع بانک صادر کننده است ودر خصوص ضمانت نامه های متقابل نیز در مورد هر بانک اجرا می شود، بانک اول تابع قانون خود و بانک دوم تابع قانون خود خواهند بود(غمامی،1378).
2-8.انواع ضمانت نامه
ضمانت نامه های بانک به دلیل متنوع بودن تعهداتی که مضمون عنه در قبال مضمون له بعهده دارد و با توجه به عرف بانکداری شامل انواع زیر می باشد:
1 ـ ضمان نامه شرکت در مناقصه و یا مزایده
2 ـ ضمانت نامه انجام تعهدات
3 ـ ضمانت نامه پیش پرداخت
4 ـ ضمان نامه استرداد کسور وجه الضمان
5 ـ ضمانت نامه حسن انجام خرید (کار)
6 ـ ضمانت نامه گمرکی
7 ـ ضمانت نامه تعهد پرداخت
8 ـ سایر ضمانت نامه ها (متفرقه)
2-8-1.ضمانت نامه شرکت در مناقصه یا مزایده
شرکت ها، سازمانها و مؤسسات دولتی معمولاً برای خرید یا فروش اموال خود از طریق مناقصه و مزایده و برای اجرای پروژه های خود یا تأمین خدمات مورد نیاز خود از طریق مناقصه عمل می نمایند. برای این منظور مراتب در روزنامه های کثیرالانتشار آگهی و از اشخاص واجد شرایط برای شرکت در مزایده و یا مناقصه دعوت به عمل می آید.
سپس پیشنهادات دریافت شده مورد بررسی قرار گرفته و پیشنهادات ردیف های 1 و 2 و 3 که نسبت به سایر پیشنهادات دارای قیمت بهتری باشند انتخاب می شوند. انتخاب ردیف های 2 و 3 پیشنهادها، از آن جهت است که در صورت عدول برنده اول از پیشنهاد خود، از نفرات بعدی دعوت به عمل آید.
اشخاص شرکت کننده در مناقصه و یا مزایده بایستی همراه با پیشنهاد خود ضمانت نامه ای به کار فرما تسلیم نمایند تا در صورت عدم انجام تعهد خود به نفع کارفرما ضبط گردد. این ضمانت نامه ها را «ضمانت نامه شرکت در مناقصه یا مزایده» می گویند.
پس از تعیین و اعلام برنده ها، اصل ضمانت نامه سایر اشخاص که پیشنهاد آنان مورد قبول قرار نگرفته، جهت ابطال به بانک مسترد می گردد و ضمانت نام شخص برنده تا عقد قرارداد نهایی و تسلیم «ضمانت حسن انجام تعهدات » همچنان نزد کارفرما باقی می ماند و در صورت امتناع برنده از انعقاد قرارداد و تسلیم ضمانت نامه حسن انجام تعهدات، ضمانت نامه وی توسط ذینفع مطالبه می گردد. شایان ذکر است به موجب ماده 79 قانون محاسبات عمومی، معاملات وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی باید به صورت مناقصه و یا مزایده صورت گیرد، مگر در مواردی که طرف معامله وزارتخانه ها، مؤسسات و شرکت های دولتی باشند و یا استثنائاتی که در ماده قانونی مذکور قید شده رعایت شده باشد. مبلغ تضمین شرکت در مناقصه بر حسب درصدی از برآورد هزینه اجرای کار به شرح جدول زیر تعیین می شود.
جدول 2- 1مبلغ تضمین شرکت در مناقصه(فقیهی،1389)
برآورد هزینه اجرای کارتا 100مازاد بر 100 تا 1000مازاد بر 100 تا 000/000/1مازاد بر 000/000/1درصد5%5%3%2%
2-8-2.ضمانت نامه حسن انجام تعهدات
این نوع ضمانت نامه برای تضمین انجام به موقع تعهدات مضمون عنه (ضمانت خواه) در مقابل مضمون له (ذینفع) صادر می گردد.
متداولترین این نوع ضمانت نامه ها، تضمین حسن انجام تعهدات ناشی از امضاء پیمان است که به منظور تضمین انجام تعهدات پیمانکار طبق مفاد قرارداد صادر می گردد. تحویل این نوع ضمانت نامه توسط پیمانکار جهت انعقاد قرارداد با کارفرما الزامی است. مبلغ این نوع ضمانت نامه حداقل معادل 5 درصد مبلغ اولیه پیمان و به شرح جدول زیر می باشد(فقیهی،1389).
جدول 2- 2 مبلغ ضمانت نامه حسن انجام تعهدات(فقیهی،1389)
مبلغ اولیه پیمانتا 30مازاد بر 30 تا 114مازاد بر 114درصد5555/25/25/15/3
2-8-3.ضمانت نامه پیش پرداخت
برای شروع عملیات موضوع پیمان، جهت تجهیز کارگاه و یا تکمیل تجهیزات معمولاً کارفرما درصدی از مبلغ قرارداد را به پیمانکار تحت عنوان پیش پرداخت در مقابل اخذ ضمانت نامه ای تحت همین عنوان پرداخت می نماید و این ضمانت نامه به موازات پیشرفت کار و تهیه صورت وضعیت مرتباً از سوی کارفرما کاهش می یابد. معمولاً میزان پیش پرداخت 20 درصد مبلغ اولیه پیمان می باشد که قسط اول آن 8 درصد بلافاصله پس از تحویل زمین، قسط دوم آن معادل 5/6 درصد پس از تهیه 60 درصد ماشین آلات مورد نیاز و تجهیز کارگاه و قسط سوم معادل 5/5 درصد بعد از آنکه پیمانکار بر طبق صورت وضعیت های ماهانه معادل 30 درصد مبلغ اولیه پیمان، کار انجام داده باشد، پرداخت می گردد(فقیهی،1389).
2-8-4.ضمانت نامه استرداد کسور وجه الضمان
با وجود نظارت و آزمایش های مختلفی که در طول مدت پیمان و در مقاطع مختلف اجرای کار توسط کارفرما به عمل می آید، معهذا کارفرما برای اطمینان از صحت انجام کار، مبالغی را به عنوان تضمین حسن اجرای کار (وجه الضمان) از مبلغ ناخالص صورت وضعیت های پیمانکار به میزان 10 درصد هر صورت وضعیت کسر نموده و در حسابی نزد خود نگهداری می نماید که بنا به تقاضای پیمانکار و در مقابل ضمانت بانکی، مبلغ تضمین حسن اجرای کار را می تواند به پیمانکار مسترد نماید.
این ضمانت نامه که طبق تقاضای پیمانکار و به نفع کارفرما توسط بانک صادر می گردد به «ضمانت نامه استرداد کسور وجه الضمان» معروف است(فقیهی،1389).
2-8-5.ضمانت نامه حسن انجام خرید
این ضمانت نامه به منظور صحت عمل پیمانکار خرید (کار) مطابق با سفارش خرید دریافت می شود و پس از تحویل اجناس و مطابقت آن با سفارش انجام شده کلاً یا جزئاً باطل می گردد (فقیهی،1389).
2-8-6.ضمانت نامه گمرکی
صاحبان کالاهای وارداتی برای ترخیص کالای خود در صورتیکه نتوانند حقوق گمرکی مربوطه را نقداً پرداخت نمایند بایستی معادل آن را به گمرک ضمانت نامه بانکی بسپارند.
این ضمانت نامه ها ممکن است به سررسید معین مثلاً 6 ماه ، 9 ماه و … یا به صورت اقساطی صادر شوند.
با صدور ضمانت نامه فوق که «ضمانت نامه گمرکی» نامیده می شود. یک نوع تعهد پرداخت برای بانک به وجود می آید و بانک در سررسید معین یا در تاریخ اقساط تعیین شده بایستی وجه آنرا به اداره گمرک پرداخت نماید. ضمان نامه های گمرکی صادره از طرف بانکهای داخلی به نفع هر یک از گمرکات کشور، در صورتیکه در سررسید مقرر واریز نگردند، مشمول پرداخت خسارت تأخیر تأدیه دین روزانه از قرار مبلغ یک ریال برای هر سه هزار ریال خواهد بود(فقیهی،1389).

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید