تعهدنامهي اصالت اثر و رعايت حقوق دانشگاه

دانشکدهي علوم کشاورزي
گروه آموزشي علوم باغباني

پاياننامه براي دريافت درجهي کارشناسي ارشد
در رشتهي علوم باغباني گرايش گياهان زينتي

عنوان:
مطالعه اثرات برخي ترکيبات گياهي بر خواص فيزيکوشيميايي گل شاخه بريده آنتوريوم

استاد راهنما:
دکتر اسماعيل چمني

استاد مشاور:
مهندس سيد کريم تهامي

پژوهشگر:
ميترا فاضل کوهي

شهريور 1393

دانشکدهي علوم کشاورزي
گروه آموزشي علوم باغباني

پاياننامه براي دريافت درجهي کارشناسي ارشد
در رشتهي علوم باغباني گرايش گياهان زينتي

عنوان:
مطالعه اثرات برخي ترکيبات گياهي بر خواص فيزيکو شيميايي گل شاخه بريده آنتوريوم

پژوهشگر:
ميترا فاضل کوهي
ارزيابي و تصويب شدهي كميتهي داوران پاياننامه با درجهي عالي
نام و نام خانوادگيمرتبهي علمي سمت امضاءدکتر اسماعيل چمنيدانشياراستاد راهنما و رييس کميتهي داورانمهندس سيد کريم تهاميکارشناس ارشداستاد مشاوردکتر بهروز اسماعيل پوردانشيارداور شهريور-1393
سپاسگذاري
در ابتدا از خداوند مهربان که تمام دست آوردهايم را در طول زندگي حاصل لطف و کرم او ميدانم تشکر مينمايم، براستي که پيمودن اين راه جزء با اتکا به قدرت لايزال او ممکن نبود.اکنون که به ياري پروردگار پژوهش و نگارش اين پاياننامه به اتمام رسيده بر خود لازم ميدانم از تمامي کساني که در پيمودن اين راه ياريم نمودند، تشکر و قدرداني نمايم.
از همسر و خانواده عزيزم به پاس عاطفه سرشار و گرماي اميد بخش وجودشان که در اين سردترين روزگاران بهترين پشتيبانم بودند، قدرداني مينمايم.
از استاد راهنماي بزرگوارم جناب آقاي دکتر اسماعيل چمني، به پاس راهنماييهاي بي دريغ علمي و سجاياي اخلاقيشان بسيار سپاسگذارم.
از استاد مشاور گرامي جناب آقاي مهندس سيد کريم تهامي که در طول انجام اين پژوهش از مشورت و همفکري ايشان بهرهمند بودم صميمانه قدرداني مينمايم.
از داور محترم جناب آقاي دکتر بهروز اسماعيلپور که با حضورشان بر کار من ارج نهادند تشکر مينمايم.
از نماينده تحصيلات تکميلي جناب آقاي دکتر عليرضا قنبري به خاطر مساعدت بيدريغ ايشان سپاسگذارم.
و از محبتها و دلگرميهاي تمامي دوستانم که همواره مايه دلگرمي ام بودند سپاسگذارم.

نام خانوادگي دانشجو: فاضل کوهي نام: ميتراعنوان پاياننامه: مطالعه اثرات برخي ترکيبات گياهي بر خواص فيزيکو شيميايي گل شاخه بريده آنتوريوم
استاد راهنما: دکتر اسماعيل چمني
استاد مشاور: مهندس سيد کريم تهامي مقطع تحصيلي: کارشناسي ارشد رشته: علوم باغباني گرايش: گياهان زينتي دانشگاه: محقق اردبيلي دانشكده: علوم باغباني
تاريخ دفاع: 18/6/1393 تعداد صفحات:96چكيده:
به منظور بررسي اثرات غلظتهاي مختلف بنزيلآدنين، پراکسيدهيدروژن و اسيدساليسيليک بر خواص فيزيکوشيميايي گل شاخه بريده آنتوريوم، سه آزمايش مجزا در قالب طرح کاملا تصادفي با 5 تکرار در آزمايش اول و دوم و 8 تکرار در آزمايش سوم در آزمايشگاه پس از برداشت دانشگاه محقق اردبيلي طي سال 92-93 اجرا شد. غلظتهاي استفاده شده از تيمار اسيدساليسيليک در هر سه آزمايش يکسان بود ولي غلظتهاي تيمارهاي ديگر در هر سه آزمايش متفاوت بود. نتايج حاصل از آزمايش اول نشان داد که سطح 100 پيپيام بنزيلآدنين تأثير معنيداري بر طول عمرگلجايي، محلول جذب شده و وزنتر نسبي داشت و غلظتهاي 1 و 1000 پيپيام اثر معنيداري نداشتند. تيمار پراکسيدهيدروژن در غلظت 25 مايکرومولار اثر معنيداري بر عمرگلجايي، محلول جذب شده و وزنتر نسبي داشت در حاليکه غلظتهاي بالاتر (50 و 100مايکرومولار) اثر معنيداري نداشتند. نتايج حاصل از آزمايش اول و دوم نشان داد که اسيدساليسيليک باعث بهبود طول عمرگلجايي، محلول جذب شده و وزنتر نسبي نسبت به شاهد شد ولي اختلاف معنيداري با آن نشان نداد. و غلظت 5/0 ميليمولار در آزمايش اول و دوم بالاترين عمر گلجايي را دارا بود. نتايج حاصل از آزمايش دوم نشان دادکه سطوح 100،50 و 200 پيپيام بنزيلآدنين تأثير معنيداري بر صفات مورد ارزيابي داشته و سطح 100 پيپيام طول عمر گلجايي بالاتري داشت. در حاليکه غلظت 400 پيپيام تفاوت معنيداري با شاهد نداشت. تيمار پراکسيدهيدروژن در غلظتهاي 5، 15 و 25 مايکرومولار اثر معنيداري بر صفات مورد ارزيابي داشته در حاليکه غلظت 35 مايکرومولار تفاوت معنيداري با شاهد نداشت. نتايج حاصل از آزمايش سوم نشان داد که همه سطوح بنزيلآدنين اثر معنيداري بر صفات مورد ارزيابي داشتند و سطح 100 پيپيام طول عمر گلجايي بالاتري داشت. تيمار پراکسيدهيدروژن نيز تأثير معنيداري بر صفات مورد ارزيابي داشت و غلظت 10 مايکرومولار عمر گلجايي بالاتري را دارا بود. تيمار اسيدساليسيليک در همه سطوح اثر معنيداري بر صفات مورد ارزيابي داشت و غلظت 5/0 ميليمولار عمر گلجايي بالاتري داشت. همچنين اثر همه تيمارها در آزمايش سوم بر ميزان قند محلول و نشت يوني در سطح احتمال 1 درصد معنيدار بود.
كليد واژهها: اسيدساليسيليک، بنزيلآدنين، پراکسيدهيدروژن، عمر گلجايي
فهرست مطالب
شماره و عنوان مطالب صفحه
فصل اول: کليات پژوهش
1-1 – مقدمه2
1-2- اهميت علم فيزيولوژي پس از برداشت 3
1-3- اهميت علم فيزيولوژي پس از برداشت در گياهان زينتي4
1-4- عوامل تاثير گذار در عدم موفقيت صادرات گل هاي بريده5
1-5- عوامل موثر در طول عمر گياهان زينتي6
1-6- دلايل کاهش طول عمر پس از برداشت گل6
1-7- عوامل محيطي موثر در طول عمر گل هاي شاخه بريده 7
1-7-1- نور7
1-7-2- دما7
1-7-3- آبياري8
1-7-4- تهويه گلخانه8
1-8- زمان برداشت گل هاي شاخه بريده8
1-9- شرايط نگهداري گلهاي شاخه بريده9
1-10- گياهشناسي آنتوريوم10
1-11- اهميت و جايگاه10
1-12- شرايط نگهداري گل شاخه بريده آنتوريوم11
1-13- گلدهي11
1-14- برداشت11
1-15- عوامل موثر بر رشد و نمو آنتوريوم12
1-15-1- دما12
1-15-2- نور13
1-15-3- رطوبت13
1-15-4- تغذيه14
1-16- روشهاي تکثير آنتوريوم15
1-16-1- ازدياد با بذر15
1-16-2- ازدياد رويشي16
1-16-2-1- قلمهگيري16
1-16-2-2- خوابانيدن16
1-16-2-3- تقسيم کردن 16
1-16-2-4- – ازدياد از طريق کشت بافت16
1-17- پس از برداشت آنتوريوم17
1-18- محلولهاي محافظ گل17
1-18-1- قند 18
1-18-2- ترکيبات ضداتيلني19
1-18-2-1- ترکيبات نقره19
1-18-2-2- متيل سيکلوپروپن (1-MCP19
1-18-2-3- آمينواکسي استيک اسيد (AOA)19
1-18-2-4- الکل 20
1-18-2-5- ضد اتيلنهاي ديگر20
1-18-2-6- آنتيباکتريها و اسيدي کنندهها20
1-18-2-7- کيفيت آب21
1-19- مروري بر پيشينه پژوهش21
1-19-1- اسيد ساليسيليک21
1-19-2- پراکسيد هيدروژن23
1-19-3- سايتوکنينها26
1-20- مهمترين اهداف پژوهش………………………………………………………………………………..28
فصل دوم: مواد و روش پژوهش
2-1- مواد و روش شناسي پژوهش30
2-2- آماده سازي تيمارهاي آزمايش32
2-3- شاخص‌هاي ارزيابي32
2-3-1 عمر گلجايي32
2-3-2- محلول جذب شده33
2-3-3- وزن تر نسبي33
2-3-4- نشت يوني33
2-3-5- قند محلول34
2-4- روش تجزيه آماري35
2-5- فاصله زماني اندازهگيري شاخصها35
2-6- علائم اختصاري35
فصل سوم: نتايج و يافتههاي پژوهش
1-3- نتايج آزمايش اول41
3-1-1- عمر گلجايي41
3- 1-2- ميزان محلول جذب شده42
3-1-3- وزن تر نسبي46
3-1-4- نتيجهگيري کلي آزمايش اول50
3-2- نتايج آزمايش دوم51
3-2-1- عمر گلجايي51
3-2-2- ميزان محلول جذب شده52
3-2-3- وزن تر نسبي56
3-2-4- نتيجهگيري کلي آزمايش دوم60
3-3- نتايج آزمايش سوم61
3-3-1- عمر گلجايي61
3-3-2- ميزان محلول جذب شده62
3-3-3- وزن تر نسبي66
3-3-4- قند محلول70
3-3-5- نشت يوني73
فصل چهارم: نتيجهگيري و بحث
بنزيلآدنين78
پراکسيدهيدروژن…………………………………………………………………………………………………….81
اسيدساليسيليک……………………………………………………………………………………………………83
نتيجهگيري کلي……………………………………………………………………………………………………..86
پيشنهادات……………………………………………………………………………………………………………87
فهرست جدولها
شماره و عنوان جدول صفحه
جدول 3- 1- تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر طول عمر گل شاخه بريده آنتوريوم 41
جدول 3-2- تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر ميزان محلول جذب شده در گل شاخه بريده آنتوريوم 43
جدول 3-3- مقايسه ميانگين تأثير تيمارهاي مختلف بر مقدار محلول جذب شده در گل شاخه بريده آنتوريوم 44
جدول 3-4- تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر وزن تر نسبي در گل شاخه بريده آنتوريوم 47
جدول 3-5- مقايسه ميانگين تأثير تيمارهاي مختلف بر وزن تر نسبي در گل شاخه بريده آنتوريوم.48
جدول 3-6- تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر طول عمر گل شاخه بريده آنتوريوم51
جدول 3- 7- تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر ميزان محلول جذب شده در گل شاخه بريده آنتوريوم53
جدول3- 8- مقايسه ميانگين تأثير تيمارهاي مختلف بر مقدار محلول جذب شده در گل شاخه بريده آنتوريوم54
جدول 3- 9- تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر وزن تر نسبي در گل شاخه بريده آنتوريوم57
جدول3-10- مقايسه ميانگين تأثير تيمارهاي مختلف بر مقدار محلول جذب شده در گل شاخه بريده آنتوريوم 58
جدول3-11- تجزيه واريانس تاثير غلطتهاي مختلف تيمارها بر طول عمر گل شاخه بريده آنتوريوم 61
جدول 3-12-تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر ميزان محلول جذب شده در گل بريده آنتوريوم 63
جدول 3-13- مقايسه ميانگين تأثير تيمارهاي مختلف بر مقدار محلول جذب شده در گل بريده آنتوريوم 64
جدول 3-14-تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر وزن تر نسبي در گل شاخه بريده آنتوريوم 67
جدول 3- 15- مقايسه ميانگين تأثير تيمارهاي مختلف بر وزن تر نسبي در گل شاخه بريده آنتوريوم 68
جدول 3- 16- تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر ميزان قند محلول در گل شاخه بريده آنتوريوم 70
جدول 3- 17- مقايسه ميانگين تأثير تيمارهاي مختلف بر ميزان قند محلول در گل شاخه بريده آنتوريوم 71
جدول 3- 18- تجزيه واريانس تأثير غلظتهاي مختلف تيمارها بر نشت يوني در گل شاخه بريده آنتوريوم73
جدول 3-19- مقايسه ميانگين تأثير تيمارهاي مختلف بر ميزان نشت يوني در گل شاخه بريده آنتوريوم74
فهرست شکلها
شماره و عنوان شکل صفحه
شکل 2-1- نمودار استاندارد گلوکز 35
شکل 2-2- برش مجدد شاخه گلها 36
شکل 2-3- تيمار نمودن گلها 36
شکل 2-4- انتقال به اتاقک پس از برداشت 36
شکل 2-5- تعيين عمر گلجايي 37
شکل 2-6- اندازهگيري وزن تر نسبي 37
شکل 2-7- اندازهگيري ميزان محلول جذب شده 37
شکل 2-8- دستگاه EC متر براي اندازهگيري نشت يوني 38
شکل 2-9- دستگاه سانتريفيوژ براي استخراج عصاره قند محلول 38
شکل 2-10- حمام بنماري براي قرار دادن عصاره استخراج شده 38
شکل 2-11- دستگاه اسپکتروفتومتر براي اندازهگيري قند محلول 39
شکل 2-12- تعيين طول موج 625 نانومتر در اسپکتروفتومتر 39
شکل 3-1- تأثير تيمارهاي مختلف بر طول عمر گل شاخه بريده آنتوريوم 42
شکل 3-2- تأثير غلظتهاي مختلف بنزيلآدنين بر ميزان محلول جذب شده در تيمارهاي مختلف 45
شکل 3-3- تأثير غلظتهاي مختلف پراکسيدهيدروژن بر ميزان محلول جذب شده در تيمارهاي مختلف 45
شکل 3-4- تأثير غلظتهاي مختلف اسيدساليسيليک بر ميزان محلول جذب شده در تيمارهاي مختلف 45
شکل 3-5- تأثير غلظتهاي مختلف بنزيلآدنين بر وزن تر نسبي در تيمارهاي مختلف 49
شکل 3-6- تأثير غلظتهاي مختلف پراکسيدهيدروژن بر وزن تر نسبي در تيمارها مختلف 49
شکل 3-7- تأثير غلظتهاي مختلف اسيدساليسيليک بر وزن تر نسبي در تيمارهاي مختلف 49
شکل 3- 8- تأثير تيمارهاي مختلف بر طول عمر گل شاخه بريده آنتوريوم 52
شکل 3-9- تأثير غلظتهاي مختلف بنزيلآدنين بر ميزان محلول جذب شده در تيمارهاي مختلف 55
شکل 3-10- تأثير غلظتهاي مختلف پراکسيدهيدروژن بر ميزان محلول جذب شده در تيمارهاي مختلف 55
شکل 3-11- تأثير غلظتهاي مختلف اسيدساليسيليک بر ميزان محلول جذب شده در تيمارهاي مختلف 55
شکل 3-12- تأثير غلظتهاي مختلف بنزيلآدنين بر وزن تر نسبي در تيمارهاي مختلف 59
شکل 3-13- تأثير غلظتهاي مختلف پراکسيدهيدروژن بر وزن تر نسبي در تيمارهاي مختلف 59
شکل 3-14- تأثير غلظتهاي مختلف اسيدساليسيليک بر وزن تر نسبي در تيمارهاي مختلف 59
شکل 3-15- تاثير تيمارهاي مختلف بر طول عمر گل شاخه بريده آنتوريوم 62
شکل 3-16- تأثير غلظتهاي مختلف بنزيلآدنين بر مقدار محلول جذب شده در تيمارهاي مختلف 65
شکل 3-17- تأثير غلظتهاي مختلف پراکسيدهيدروژن بر مقدار محلول جذب شده در تيمارهاي مختلف65
شکل 3-16- تأثير غلظتهاي مختلف اسيدساليسيليک بر مقدار محلول جذب شده در تيمارهاي مختلف 65
شکل 3-19- تأثير غلظتهاي مختلف بنزيلآدنين بر وزن تر نسبي در تيمارهاي مختلف 69
شکل 3-20- تأثير غلظتهاي مختلف پراکسيدهيدروژن بر وزن تر نسبي در تيمارهاي مختلف 69
شکل 3-21- تأثير غلظتهاي مختلف اسيدساليسيليک بر وزن تر نسبي در تيمارهاي مختلف 69
شکل 3-22- تأثير غلظتهاي مختلف بنزيلآدنين بر قند محلول 72
شکل 3-23- تأثير غلظتهاي مختلف پراکسيدهيدروژن بر قند محلول 72
شکل 3-24- تأثير غلظتهاي مختلف اسيدساليسيليک بر قند محلول 72
شکل 3-25- تأثير غلظتهاي مختلف بنزيلآدنين بر نشت يوني75
شکل 3-26- تأثير غلظتهاي مختلف پراکسيدهيدروژن بر نشت يوني 75
شکل 3-27- تأثير غلظتهاي مختلف اسيدساليسيليک بر نشت يوني75
شکل 3-28- اثر سطوح مختلف بنزيلآدنين بر عمر گلجايي گل شاخه بريده آنتوريوم76
شکل 3-29-اثر سطوح مختلف پراکسيدهيدروژن بر عمر گلجايي گل شاخه بريده آنتوريوم76
شکل 2-30- اثر سطوح مختلف اسيدساليسيليک بر عمر گلجايي گل شاخه بريده آنتوريوم76
فهرست علائم اختصاري

علامت اختصاري مفهوم يا توضيحSAاسيدساليسيليکHoپراکسيد هيدروژنBAبنزيلآدنينControlشاهد
فصل اول:
کليات پژوهش

1-1- مقدمه
گل آرامبخش و تسکين دهنده دلها و زيباييبخش محيط زيست و تلطيف کننده روح انسان است و زندگي در مجاورت گل و گياه براي انسان اثرات مفيد روحي و رواني دارد.گلها بخش جدايي ناپذير زندگي انسانها بدليل تنوعشان در زيبايي، شکل، بافت، رنگ و عطر ميباشند (67). گلها علاوه بر اينکه از نظر روحي و رواني داراي تاثيرات مفيد همچون افزايش ضريب اميد به زندگي و تغذيهي روحي، افزايش ضريب کارايي افراد در محيط کاري و افزايش تفاهم و روابط حسنهي خانوادگي و اجتماعي هستند، فوايد اقتصادي فرواني از جمله نياز فراوان به نيروي کار و ارزآوري دارند (4). صنعت گل در کشورهاي پيشرفته، توسعه فراواني يافته ولي متاسفانه در کشور پهناور ايران با مشکلات فراواني رو به رو است. کشور ما ايران از لحاظ جايگاه توليد گل و گياهان زينتي در رده 17 جهان قرار گرفته است. ولي از لحاظ صادرات در رتبه 107 جهاني است (20).
از مهمترين گلهاي بريده زينتي که اهميت بسيار زيادي در دنيا و در کشور ما از نظر تجاري دارد گل آنتوريم با نام علمي (Anthurium andraeanum L.) ميباشد که گياهي از تيره شيپوري است. گياهي دائمي گلخانه اي با ريشه هاي ضخيم است که گونه هاي آن اغلب به صورت دارزي در جنگلهاي استوايي يافت ميشود. گلي است که برگهاي مخملي و زيباي آن در گل آرايي جايگاه ويژه اي دارد. بيشتر به خاطر اسپات رنگي و گاهي براي برگهاي زيباي آن پرورش داده مي شود. مزيت اين گل در گلآرايي ناشي از دمگل بسيار بلند و طولاني بودن دوران گلدهي آن که به حدود3 ماه مي رسد، ميباشد. دمگل به يک اسپات ختم شده که داخل آن گل آذين سنبله دم روباهي شکل به نام اسپاديکس قرار دارد و گلهاي حقيقي روي آن قرار دارند. اسپات از نظر شکل و اندازه تنوع زيادي دارد. بسياري از گونهها در فصل پاييز و زمستان گل مي دهند (27).
انسداد آوندي يکي از مشکلات اکثر گلهاي شاخه بريده است که ماندگاري آنها را کاهش مي دهد. پس از جدا شدن گل از گياه مادري، سطح برش خورده در معرض ميکروارگانيسم هاي مختلف قرارمي گيرد که اين امر باعث انسداد آوند چوبي مي شود، به طوريکه از انتقال آب در ساقه جلوگيري کرده و شرايط را براي پيري زود هنگام گل فراهم مي کند (1).
امروزه از مواد شيميايي مختلفي با خاصيت ميکروبکشي در محلولهاي نگهدارنده گلهاي شاخه بريده استفاده ميشود، ولي به دلايل مشکلات زيست محيطي که اين ترکيبات دارند، باعث شده است که امروزه مواد طبيعي و سازگار با محيط زيست مورد توجه قرار گيرد. اخيرا استفاده از انواع اسيدهاي آلي براي بهبود کمي و کيفي محصولات زراعي و باغي رواج فراوان يافته است. مقادير بسيار کم از اسيدهاي آلي اثرات قابل ملاحظهاي در بهبود خصوصيات فيزيکي، شيميايي و بيولوژيکي خاک داشته و به دليل وجود ترکيبات هورموني اثرات مفيدي در افزايش توليد و بهبود کيفيت محصولات کشاورزي دارند (10).
لذا اين پژوهش نيز در همين راستا و به منظور بررسي تاثير اسيد ساليسيليک، پراکسيد هيدروژن و بنزيل آدنين روي خواص فيزيکو شيميايي گل آنتوريوم انجام شد. اميد است نتايج اين پژوهش به عنوان روشي نوين و موثر در جهت جلوگيري از ضايعات گلهاي بريده با افزايش عمر گلجايي آن ها در تجارت گل اقتصاد کشور تاثير گذار بوده و علاوه بر کمک به رفع نياز هاي داخلي، گام موثري جهت صادرات گلهاي شاخه بريده با کيفيت و خواسته بازارهاي جهاني باشد.

1-2- اهميت علم فيزيولوژي پس از برداشت
امروزه براي بالا بردن ميزان بهرهوري، استفاده بهتر از منابع کارگري، انرژي و سرمايه، به جاي افزايش در توليد، توجه و تاکيد بيشتري روي نگهداري فرآورده هاي پس از برداشت مي شود (24).
فيزيولوژي پس از برداشت با مطالعه بيوشيمي در مورد فيزيولوژي بافت و اندام زنده و با شناخت دقيق تغييرات و عمليات موثر بر کاهش مرغوبيت، راههاي کنترل آنها را از هنگام برداشت تا زمان مصرف بررسي مينمايد و با استفاده از دانش فني و ابزار موجود در صدد جلوگيري از فساد، افزايش عمر انباري و حفظ ارزش غذايي و کيفيت محصولات باغباني برميآيد (27).

1-3- اهميت علم فيزيولوژي پس از برداشت در گياهان زينتي
سرمايه گذاري مهم به منظور توليد گل که از نظر اقتصادي با اهميت باشد، از 50 سال پيش در ايران آغاز شده است. قبل از آن تاريخ نيز در بسياري از منازل و باغها، گل و درختچههاي زينتي و چمن کشت و کار مي شد، ليکن اين کار از نظر اقتصادي به وسعت و اهميت امروز نبود. بخش عمده سرمايه گذاري گلکاري ايران در بخش خصوصي است (12).
گياهان زينتي از جمله محصولاتي هستند که در بسياري از نقاط ايران قابل توليد بوده و از قابليت ارزآوري بالايي برخوردارند و مي توانند به عنوان يکي از کالاهاي عمده غير نفتي در ترکيب صادرات کشور قرار گيرند (3). بنابراين شرايط کشت و کار، برداشت، حمل و نقل و نگهداري اين محصولات حائز اهميت بوده و نيازمند به اطلاعات تخصصي کافي ضروري مي باشد، زيرا ارزش گياهان زينتي به طراوت و زيبايي آنها بستگي دارد (27).حفظ شادابي گلهاي بريدني و افزايش عمر نگهداري آنها پس از جدا شدن از گياه مادري به عنوان يک عامل مهم و کاربردي در بازارپسندي و صادرات اين محصولات پر ارزش باغباني، در نظر گرفته مي شود (9).
طبق آمار دفتر امور گل و گياهان زينتي، توليد گلهاي شاخه بريده در کشور در سال 1386 حدود 3/172 ميليون شاخه بوده است. لذا با توجه به گسترش روز افزون توليد و صادرات گياهان زينتي و بادر نظر گرفتن هزينه هاي بالاي توليد و حساسيت زياد محصول به شرايط انبارداري، توجه به مسائل پس از برداشت اهميت بيشتري پيدا خواهد کرد (3).
1-4- عوامل تاثير گذار در عدم موفقيت صادرات گل هاي بريده
عمر پس از برداشت کوتاه بسياري از گلهاي بريده مدت هاست که به عنوان يک چالش در صنعت گلکاري مطرح شده است (31). در حدود20-5 درصد از گلهاي بريده هنگام گذشتن از کانالهاي مختلف، مرغوبيت خود را از دست مي دهند (9). کاهش کيفيت گياهان شاخه بريدني از زمان برداشت تا رسيدن به بازارهاي گل و هم چنين زماني که گلها بسته بندي شده و براي صادرات به مناطق دور دست آماده مي شوند، از جمله مسائلي ميباشند که توليد کنندگان با آن روبرو هستند (60).
ضايعات گل همانند اغلب محصولات کشاورزي که به صورت تازه عرضه مي شوند، بسيار زياد است. حتي در کشورهاي صنعتي نيز طبق آمار حدود 20 درصد از گلهاي شاخه بر يده هنگام گذشتن از کانال هاي بازار( برداشت، بسته بندي، حمل ونقل) مرغوبيت خود را از دست داده و بخش عمده اي از گلهاي باقيمانده نيز با کيفيت نامطلوب به فروش مي رسند (3).
عواملي که سبب عدم موفقيت ايران در صادرات گلهاي بريده مي شود عبارتند از:
1- روش هاي نادرست بسته بندي
2- حمل و نقل نا مناسب
3- عدم مراقبت هاي پس از برداشت (29).
در نتيجه به حداقل رساندن ضايعات پس از برداشت در گلهاي شاخه بريده و افزايش عمر پس از برداشت آنها، با در نظر گرفتن هزينههاي بالاي توليد و حساسيت زياد محصول به شرايط انبارداري امري بسيار ضروري و مهم است (2).
1-5- عوامل موثر در طول عمر گياهان زينتي
گلها موجودات زنده اي هستند که تغييرات فيزيولوژيکي نظير تنفس، تعرق، بيوسنتز و فساد ميکروبي عمر پس از برداشت آن ها را محدود مي کنند، در صورتي که عمر پس از برداشت با به تاخير انداختن يا غير فعال کردن کامل فرايندهاي فيزيولوژيکي و تخريبي معين مي تواند توسعه داده شود. عمر گلجايي گلهاي بريدني بيشتر تحت تاثير دو عامل مهم و عمده اتيلن و عوامل بيماريزا که در گلجاي حضور پيدا کرده و سبب انسدادآوندي و کاهش عمر نگهداري مي شوند، قرار ميگيرد. از طرفي طولاني بودن عمر گلجايي گل هاي شاخه بريده در بازار پسندي آنها نقش بسزايي دارد (31).
از آنجايي که عمر بعد از برداشت گياهان شاخه بريدني يکي از مهمترين فاکتورهاي کيفي مي باشد، بنابراين عمر طولاني اين گلها در ميزان تقاضاي مصرف کنندگان و هم چنين در ارزش گلهاي شاخه بريدني تاثير بسزايي دارد (110). طول عمر گلها مربوط به عوامل ژنتيکي آنها بوده و در ميان رقم هاي يک گونه نيز به شدت متفاوت مي باشد. اختلاف در طول عمر رقم هاي مختلف گلهاي بريدني، با قطر و سفتي ساقه آنها همبستگي نشان مي دهد. ساقه هاي ضخيم تر، از خم شدن و شکستگي مصون مانده و ذخيره کافي براي تنفس گلها دارند و در نتيجه دوام اين نوع گلها بيشتر است (27). از عوامل موثر در طول عمر گلهاي بريده مي توان به شرايط پرورش، شرايط حمل و نقل و نگهداري و تاثير برخي ترکيبات محافظ اشاره نمود (9).
1-6-دلايل کاهش طول عمر پس از برداشت گل
از مشکلات مهمي که امروزه در کشور ايران در ارتباط با صنعت گل وجود دارد، ضايعات پس از برداشت محصولات کشاورزي به خصوص گل، استاندارد نبودن کيفيت و کاهش ارزش صادرات و بازاريابي آنها مي باشد. علت عمده اين مشکلات به دو مورد کلي مربوط مي شود: اول شرايط رشد و نمو گياه و دوم شرايط نگهداري پس از برداشت (6).
عامل محدود کننده عمر پس از برداشت در برخي گلهاي شاخه بريده، بهم خوردن تعادل هورموني است. در صورتي که تنش آبي، در بسياري از گلهاي ديگر، عامل محدود کننده اصلي محسوب مي شود. مرحله رسيدن يا شکوفايي گل، زخم يا آسيب هاي وارد شده در محل برش يا ساير قسمت ها، گرده افشاني و تلقيح، نامناسب بودن شرايط حمل و انبارداري از جمله عواملي هستند که در بهم خوردن تعادل هورموني موثرند. عامل محدود کننده دوم يعني تنش آبي معمولا به علت ناتواني در جذب آب(انسداد آوندي) اتفاق افتاده و شرايط نامناسب حمل يا انبارداري و افزايش تبخير و تعرق1از روزنه ها باعث تشديد آن مي گردد (3).

1-7- عوامل محيطي موثر در طول عمر گل هاي شاخه بريده
1-7-1- نور
شدت نور از عوامل مهم و تعيين کننده مقدار کربوهيدراتها در گلها مي باشد که به طور مستقيم فتوسنتز را تحت تاثير قرار مي دهد. گلها مقادير نسبتا زيادي کربوهيدرات خصوصاً قندهاي متحرک دارند که در طولاني کردن عمر پس از برداشت آنها موثر مي باشد. اين امر يکي از دلايل افزودن ساکارز به محلول مورد استفاده جهت افزايش عمر گلهاي بريده مي باشد (85). شدت نور بهينه در طول دوره رشد، براي افزايش عمر پس از برداشت گلها بسيار مهم است (8).
1-7-2-دما
دما يکي از مهمترين عوامل محيطي است که کيفيت و طول عمر گلهاي بريده را تحت تاثير قرار مي دهد. شدت تنفس در گلهاي بريده بسيار بالاست و تحت تاثير دما شديدا افزايش مي يابد. سرعت تنفس در گلهاي بريده 7-5/1 است (3). دما ميزان ذخيره کربوهيدرات ها در گياه را از طريق تاثير بر فتوسنتز و تنفس تحت تاثير قرار مي دهد. دماي بهينه مشخصي براي توليد گل ها وجود ندارد و بهترين دما بستگي به استراژي بازار، فصل و شدت نور قابل استفاده دارد. دماهاي خيلي بالا در طول دوره رشد، عمر گلجايي گلها و کيفيت آنها را کاهش مي دهد. دماهاي بالاتر، مصرف کربوهيدرات هاي موجود در بافت ها را تسريع کرده و باعث اتلاف سريع آب مي گردند. دماهاي کمتر از حد مطلوب نيز باعث کاهش دوام گل هاي بريدني مي شود.
در طي مديريت پس از برداشت، گلهاي بريده در دماهاي پايين ( که با توجه به نوع گونه و رقم متفاوت است) نگه داشته مي شوند. گلهاي بريده گونه هاي بومي مناطق گرمسيري مانند آنتوريوم اغلب به دماهاي پايين حساس هستند و بايستي در دماهاي بين 18-5 درجه سانتي گراد نگهداري شوند. نگهداري گل هاي گرمسيري در دماهاي پايين ممکن است باعث رنگ پريدگي و زوال و يا عدم توانايي باز شدن غنچه هاي گل هنگام بيرون آوردن از انبار شود (27).
1-7-3- آبياري
کمبود آب يا افزايش آن در محيط کشت، کيفيت و دوام گلهاي بريدني را کاهش مي دهد. رطوبت بالاي هوا مي تواند شرايط را براي توسعه ي بيماري هاي قارچي و باکتريايي به ويژه کپک خاکستري مساعد سازد که اين امر سبب از بين رفتن گلها و يا کيفيت آن ها در طول انبار داري يا ترابري مي گردد (27).

1-7-4- تهويه گلخانه
در صورت توليد گل در شرايط گلخانه، جلوگيري از آلودگي هواي گلخانه ضروري است. به منظور جلوگيري از تجمع گازهايي نظير اتيلن يا هيدروکربن هاي مشابه آن، در وهله اول تهويه کافي، رعايت بهداشت گلخانه و از بين بردن بقاياي گياهي در حال تجزيه است (3).

1-8- زمان برداشت گل هاي شاخه بريده
زمان برداشت گلها عامل مهم در عمر گلداني ميباشد. برداشت در صبح با توجه به تردي ساقه مزايايي را دارد، اما چون گل ها مرطوب هستند به آلودگي قارچي حساس ترند. مناسب ترين زمان برداشت، در ساعات بعد از ظهر است، زيرا گياه حاوي حداکثر کربوهيدرات مي باشد. در طول دوره هاي گرم سال، دماي بالا موجب کاهش کربوهيدرات گرديده و عمر نگهداري برخي از گلهاي بريده نظير رز و ميخک که به کمبود کربوهيدرات حساس مي باشند، کاهش مي يابد (16). البته اگر گلهاي بريده در محلول محافظ محتوي قند قرار داده شوند، زمان برداشت چندان مهم نخواهد بود. برداشت در صبح براي گلهايي که پس از بريده شدن سريعاً آب خود را از دست مي دهند، مانند رزها توصيه مي شود. از برداشت در دماهاي بالا و شدت نور زياد هنگامي که گلها تردي کمي دارند، خودداري شود (84).
دماي گلها در زمان برداشت به طور طبيعي نزديک به دماي پيرامون آنهاست. در اين دما فعاليت هاي تنفسي بسيار بالا و عمر گل بسيار کوتاه خواهد بود. بنابراين برداشت گلها در ساعات خنک روز ضروري است و دماي بافت گلها بعد از برداشت بايد در حداقل زمان کاهش يابد (3).

1-9- شرايط نگهداري گلهاي شاخه بريده
گلهاي بريده و برگها به طور مشخصي نشان دهنده اندام هاي نابالغ هستند(مانند جوانه هاي گل و برگ) و اغلب داراي نسبت سطح به حجم بالايي ميباشند. بنابراين داراي ميزان سوخت و ساز زيادي بوده و آب دست دهي آنها نيز زياد ميباشد. بدين ترتيب آنها را بايستي در پايينترين دمايي که مي توانند تحمل کنند، با رطوبت نسبي بالا انبار کرد. به طور کلي، براي نگهداري اين محصولات دماي 5/0 درجه سانتي گراد با رطوبت نسبي 95 درصد يا بيشتر توصيه مي شود. معمولاً مدت نگهداري گلهاي بريده با توجه به ارقام مختلف گلها بين 1 الي 3 هفته مي باشد. انبارهاي سرد هنگام نقل و انتقال از توليد کننده ها تا رسيدن به خرده فروش ها نقش اساسي دارند. اما اگر مدت نگهداري گل هاي بريده بيشتر از 1 الي 5 روز باشد، بهتر است از انبارهاي سرد و خشک استفاده شود. معمولا در انبارهاي سرد و خشک، گلهاي با کيفيت بهتر را نگهداري مي کنند. گلهاي شاخه بريده ديگر بلافاصله بعد از بسته بندي در انبارهاي سرد نگهداري مي شوند. گلهاي بريده را در جعبه هاي مقوايي ويژه و يا با پوشش نازک پلي اتيلني در انبارها نگهداري مي کنند بهترين شرايط براي انبار داري پس از برداشت، رطوبت بالاي محيط، دماي کم و جريان ملايم هوا مي باشد (16).

1-10- گياه شناسي آنتوريوم
آنتوريوم يا گلدم (Anthurium andreanum) از خانواده شيپوري ( Araceae) بوده و بومي منطقه مرکزي و جنوبي آمريکا مي باشد. آنتوريوم گياهي دائمي گلخانهاي با ريشه هاي ضخيم است که گونه هاي آن اغلب به صورت دارزي در جنگلهاي استوايي يافت مي شوند. دمگل به يک اسپات ختم شده که داخل آن گل آذين سنبله دم روباهي شکل به نام اسپاديکس قرار دارد و گلهاي حقيقي روي آن قرار دارند. اسپات از نظر شکل و اندازه تنوع زيادي دارد(27).
يکي از گونه هاي مهم جنس آنتوريوم، گونه Anthurium andreanumاست که به جهت دارا بودن گلهاي بسيار زيبا و جذاب با طول عمر مفيد و دم گل طويل براي توليد گل شاخه بريده مورد بهره برداري قرار مي گيرد (7).
Anthurium andreanum گياهي است با طول حدود 30 سانتي متر که داراي اسپات هايي به رنگ قرمز، صورتي، نارنجي و سفيد و طول 8 تا 9 سانتي متر ميباشد. اسپاديکس هاي آن 5 تا 6 سانتي متر طول داشته و برگ ها قلبي شکل و سبز تيره هستند. يکي از واريته هاي مشهور اين گونه، واريته سانگلو است، که داراي اسپاتي به رنگ صورتي تيره و اسپاديکسي به رنگ کرم است که نوک آن زرد ميباشد.

1-11- اهميت و جايگاه
اهميت و جايگاه گل آنتوريوم در ميان گياهان زينتي به لحاظ قيمت بالاي آن ( ارزش چهل شاخه گل آن برابر يک بشکه نفت است) (7) و همچنين طول عمر زياد گل بريده آن است. از مزاياي ديگر اين گياه طولاني بودن دوران گلدهي است که به حدود 3 ماه مي رسد (27).
1-12- شرايط نگهداري گل شاخه بريده آنتوريوم
گلهاي بريده آنتوريوم را نميتوان در دماي زير 7 درجه سانتي گراد نگهداري نمود. گلهاي برداشت شده به مدت 2-3 هفته در دماي 13 درجه سانتي گراد نگهداري مي شوند. بيشترين کاهش آب در آنتوريوم از طريق گلهاي ريز متعددي که روي اسپاديکس مدادي شکل وجود دارد اتفاق مي افتد. روي اسپاديکس تعدادي روزنه وجود دارد که پوشيده از يک لايه کوتيکول واکس مانند ميباشد که باعث ميشود آنتوريومها تعادل آبي مثبت را بيشتر از ساير گلها حفظ کنند، به همين خاطر طول عمر آنتوريوم نسبت به گلهاي شاخهبريده رقمهاي ديگر بيشتر ميباشد (19). زمان مناسب چيدن گل هنگامي است که اسپاديکس کاملا بالغ شده باشد. قبل از انتقال بهتر است گلهاي بريده به مدت يک شب در آب 38 درجه سانتي گراد نگهداري شوند (9).

1-13- گلدهي
بسياري از گونهها در فصل پاييز و زمستان گل ميدهند و کنار هر برگ يک گل تشکيل مي شود (27).

1-14- برداشت
گل آنتوريوم زماني که اسپاديکس کامل شد، برداشت ميشود که همزمان با تغيير رنگ پايين و برجسته شدن گلچههاي اين قسمت است. گل با يک چاقوي تيز بريده شده و 3 سانتيمتر از پايين دمگل روي گياه باقي گذاشته مي شود تا از پوسيدن ساقه جلوگيري کند (27).

1-15- عوامل موثر بر رشد و نمو آنتوريوم
1-15-1- دما
آنتوريوم بومي مناطق گرمسيري و در دماي کمتر از 13 درجه سانتي گراد دچار سرمازدگي ميشود. دماي مناسب براي پرورش آنتوريوم دماي 22-25 درجه سانتيگراد در روز و 18 درجه سانتيگراد در شب ميباشد (107). در کشت آنتوريوم بايد از دماهاي کمتر از 15 درجه سانتيگراد و بيشتر از 30 درجه سانتيگراد اجتناب کرد. دماي شب کمتر از 15 درجه سانتيگراد به طور مستقيم به گياهان صدمه وارد نميکند اما روي محصول نهايي تاثير منفي ميگذارد. در مورد دماي روز بالاتر از 30 درجه سانتيگراد نيز همين مشکل وجود دارد. در صورت وجود دماهاي بالا در طول روز، رطوبت نسبي نيز بايد در سطح بالايي نگه داشته شود (76). در کشت آنتوريوم دماهاي بالاتر از 22-25 درجه سانتيگراد مناسب است اما مقرون به صرفه نيست. در دماهاي کمتر از 13 درجه سانتيگراد لکه هاي آبي روي اسپات ديده شده و در دماهاي کمتر از 10 درجه سانتيگراد برگها نکروزه شده و گياه ميميرد. برخي ژنوتيپهاي A. scherzerianum براي نمو گل نيازمند يک دوره دماي پايين ميباشند. در اين ژنوتيپها جهت ظهور گلها در بهار، سرمادهي در زمستان در دماي 16 درجه سانتيگراد در طي حدود 6 هفته ضروري است. نگهداري بوتههاي آنتوريوم به مدت 6 هفته در دماي 12-15 درجه سانتيگراد و سپس انتقال آنها به محيطي با دماي 21 درجه سانتيگراد موجب عملکرد بيشتر گياهان در دماي پرورش 16 درجه سانتيگراد در مقايسه با دماي 19 درجه سانتيگراد شد. با اين وجود اسپات بزرگتر، دمگل طويلتر و کيفيت بهتر تخمدان با پرورش گياهان در دماي 19-22 درجه سانتيگراد در مقايسه با دماي 13-16 درجه سانتيگراد به دست آمد. در دماي 10 درجه سانتيگراد گياهان از بين ميروند. دماي کمتر از 10 درجه سانتيگراد در کشتهاي خارج گلخانهاي، جريان فيزيولوژيکي در آنتوريوم را در زير حد نرمال و به آرامي هدايت ميکند، در اين زمان نياز به مواد مغذي کم است. اما افزايش دما تا بيش از 20 درجه سانتيگراد نياز به مواد مغذي را نيز افزايش مي دهد. آنتوريوم دماي 30 درجه سانتيگراد را در صورتي که رطوبت محيط بالا باشد، تحمل مينمايد به طوري که در رطوبت نسبي 80 درصد دماي 35 درجه سانتيگراد مشکلي ايجاد نخواهد کرد. سيکل تناوبي توليد برگ و گل در فصول سرد و در شدت نور پايين در مدت زمان بيشتري نسبت به فصول گرم طي مي شود. در مناطقي که فصول سرد در طي سال وجود ندارد، مي توان آنتوريوم را در فضاي آزاد کشت و کار کرد (8).
1-15-2- نور
شدت نور مناسب براي رشد آنتوريوم 15 تا 25 کيلولوکس ميباشد. در صورتي که شدت نور آفتاب بيشتر باشد سايه دهي محل پرورش براي رشد مناسب ضروري است. درصد سايهدهي با رقم، سن و شرايط آب وهوايي تغيير ميکند. در يک روز آفتابي با نوري معادل 140 کيلولوکس، 80 درصد سايه دادن نياز است که ميتوان با استفاده از سايبان و سفيد کردن سقف گلخانه آن را ايجاد کرد (107). در واقع آنتوريوم با شدت نور پايين سازگاري کامل دارد و گياهي سايه دوست است. بيشترين ميزان گلدهي براي گياهان کشت شده در گلخانه در بهار و در شدت نور پايين است. در ميانه تابستان شدت نور بايد کاهش يابد. شدت نور بيش از حد و تابش مستقيم نور خورشيد موجب صدمه به برگها، سوختن اسپاديکس، کم شدن رنگ اسپات در اثر تخريب آنتوسيانين ( به ويژه در ارقام صورتي) و در نهايت مرگ گياه مي شود. در صورتي که آنتوريوم در شدت نوري پايينتر از حد اپتيمم رشد کند، فتوسنتز و تنفس از حد نرمال کاهش يافته و بنابراين نياز به مواد مغذي نيز کمتر ميشود. در آنتوريومA. andraeanum در شدت نور بالا کلروفيل برگها تخريب ميشود و عمل فتوسنتز با مشکل مواجه ميشود. با تابش مستقيم آفتاب دماي برگ 10 درجه سانتيگراد بيشتر از دماي هواي اطراف خواهد شد که اين دماي بالا موجب کندي رشد برگ خواهد شد (107).

1-15-3- رطوبت
در رطوبت نسبي بالا رشد رويشي بهتر و



قیمت: تومان


پاسخ دهید