دانشگاه آزا
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد مرودشت
دانشکده تحصيلات تکميلي _ گروه حسابداري
پايان نامه براي دريافت درجه ي کارشناسي ارشدM.A.
گرايش : حسابداري مالي
عنوان:
بررسي تاثيرتکانه هاي جريان وجوه نقد بر ساختار دارايي وسرمايه شرکت هاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران
استاد راهنما:
دکتر محمد علي آقايي
استاد مشاور:
دکتر غلامرضا جمالي
نگارش:
حسن احمدي
تابستان 1388
تقديم به:
روح بلند پـدرم
به پــاس ســــال هـــا تـــلاش
تا بياموزم.
مــــــــادرم
به پاس گذشت ها و دلسوزي ها
تا بياسايم.
همسر و فرزندم
بــه پــــاس مهـــربــانـــي هـــا
تا بنگارم.
ز بوسيدني هاي اين روزگار يکي هم بود دست آموزگار
شکر و سپاس شايسته ي خداوند يکتاست که اول آموزگار بشر است؛ آموزگاري که عشق به آموختن را در وجود انسان به وديعت گذاشت و آدمي را تشنه ي آموختن ساخت.
شکرگزار او هستم که اول آموزگار بشر است و شاکر همه ي آموزگاراني که مرا واژه واژه آموختند؛ چرا که ” شاکرترين مردم نسبت به خدا، حق شناس ترين آن ها نسبت به مردم است”.
پيامبر اکرم (ص)
لذا از استاد فرهيخته و ارجمند جناب آقاي دکتر محمد علي آقايي که با بذل بي دريغ ره توشه ي علم و دانش خويش، راهنمايي و هدايت اين پژوهش را برعهده گرفتند؛ هم چنين از استاد فرزانه جناب آقاي دکتر غلامرضا جمالي که با ارائه ي نظرات و پيشنهادهاي سازنده و مفيد خود، مرا در پيش برد اين مهم، مشاوره و ياري نمودند و از استادان فاضل و بزرگوار جناب آقاي دکترقدرت الله طالب نيا، جناب آقاي دکتر جواد مرادي، جناب آقاي دکتر بهروز خدارحمي و سر کار خانم دکتر رضوان حجازي که در طول مدّت تحصيل از محضرشان کسب فيض نموده ام صميمانه تقدير و تشکر مي نمايم.
از استاد گرانقدر و والا مقام، دکتر هاشم ولي پور مدير گروه محترم حسابداري و استاد خردمند و دوست گرامي جناب آقاي دکتر شکرالله خواجوي، که همواره با علاقه و تلاش، موجب اعتلا و پيشرفت اين پژوهش بوده و در اجراي آن نهايت همکاري را داشته اند؛ کمال تشکر و قدرداني را دارم.
برخود لازم مي دانم از زحمت ها و مرارت هاي زنده ياد مرحوم برادرم آن يار دبستاني ام و مرحوم پدرم و مادر عزيز و دلسوزم که با مهر و لطف و صبوري تکيه گاهي امن براي لحظه هاي تنهايي است تا آرامشي سبز برايم به ارمغان آورد بي نهايت قدرداني نمايم.
هم چنين از همسر بزرگوارم،‌ سر کار خانم دکتر کلاني و دختر مهربانم “پرديس” که اوقات متعلق به آنان را در اين راه نهاده و با صبر و متانت، مرا در به بار نشستن اين پژوهش ياري کردند، قدرداني نموده، سعادتمندي و کاميابي ايشان را از يزدان پاک خواستارم.
در خاتمه براي همه ي اين بزرگواران و عزيزان از خداوند منّان توفيق روزافزون را خواستارم واگر توانسته باشم در اين پژوهش به ذرّه اي از آن چه مقصود بوده است، دست يابم؛ خود را رهين راهنمايي هاي اين بزرگواران مي دانم.
با خاکساري و احترام نسبت به تمامي استاداني که آموختن از محضرشان خاطره اي است که همواره با من است … .

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده1
فصل اول: كليات تحقيق
1ـ1ـ مقدمه 3
1ـ2ـ بيان مساله 4
1ـ3ـ هدف و دلايل انتخاب موضوع 5
1ـ4ـ اهميت موضوع 6
1ـ5ـ فرضيه تحقيق 7
1ـ 6ـ مباني نظري فرضيه هاي تحقيق 7
1ـ7ـ قلمرو تحقيق 15
1ـ 8 ـ تعريف واژه ها و اصطلاحات 27
فصل دوم: ادبيات تحقيق
2ـ1ـ مقدمه 13
2ـ2ـ اهداف گزارشگري مالي 14
2ـ3ـ نقش صورتهاي مالي در تحقق اهداف گزارشگري مالي 15
2ـ4ـ اهداف گزارشگري مالي و صورت جريان وجوه نقد 16
2ـ5ـ صورت جريان وجوه نقد 17
2ـ 6ـ طبقه‌بندي اقلام در صورت جريان وجوه نقد 19
2ـ7ـ فعاليتهاي عملياتي 19
2ـ 8 ـ بازده سرمايه‌گذاري‌ها و سود پرداختي بابت تامين مالي 20
2ـ 9ـ ماليات بر درآمد 20
2ـ10ـ فعاليت‌هاي سرمايه‌گذاري 21
2ـ11ـ فعاليتهاي تأمين مالي 22
2ـ12ـ روشهاي محاسبه جريان‌هاي نقدي ناشي از فعاليتهاي عملياتي 22
2ـ13ـ ساختار دارايي‌ها 29
2ـ14ـ ساختار بدهي‌ها 33
2ـ15ـ ساختار سرمايه 35
2- 16- رابطه جريان وجوه نقد با ساختار دارايي و سرمايه8
2- 17- رابطه تکانه جريان وجوه نقد با ساختار دارايي و سرمايه9
2ـ 18ـ پبشينه تحقيق 35
2- 19- خلاصه فصل41
فصل سوم: روش تحقيق
3ـ1ـ مقدمه 43
3ـ2ـ روش تحقيق 25
3ـ3ـ فرضيه تحقيق 45
3ـ4ـ متغيرهاي تحقيق و نحوه ي اندازه گيري آنها 8
3ـ5ـ جامعه آماري 46
3ـ 6ـ نمونه تحقيق و روش نمونه گيري 46
3ـ 7 ـ روش گرد ‌آوري داده ها 9
3ـ 8 – روش تجزيه و تحليل داده ها49
3ـ 9ـ آماره‌هاي آزمون فرضيه 53
3-10 – خلاصه فصل 56
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داده‌ها
4ـ1ـ مقدمه 58
4ـ2ـ آزمون فرضيه‌هاي تحقيق 59
4ـ3ـ تفسير نتايج نمونه كلي 60
4ـ3ـ1ـ وجوه نقد نگهداري شده 61
4ـ3ـ2ـ سرمايه ‌گذاري 61
4ـ3ـ3ـ سود سهام 62
4ـ3ـ4ـ تامين مالي خارجي 62
4ـ3ـ5ـ بازده سرمايه‌گذاري‌ها و سود پرداختي بابت تامين مالي 63
4ـ3ـ 6ـ ماليات بر درآمد 63
4ـ3ـ7ـ طبقه‌بندي تامين مالي خارجي 65
4ـ3ـ7ـ1ـ تامين مالي بدهي 65
4ـ3ـ7ـ2ـ تامين مالي حقوق صاحبان سهام 66
4ـ3ـ 8 ـ مخارج سرمايه‌اي 67
4ـ4ـ تاثيرات كوتاه مدت در مقايسه با بلند مدت 68
4ـ5ـ محدوديت مالي در مقايسه با عدم محدوديت مالي شركت ها 69
4ـ5ـ1ـ مبناي طبقه‌بندي ـ نسبت پرداخت سود سهام 70
4ـ5ـ2ـ مبناي طبقه‌بندي ـ اندازه شركت 74
4ـ 6ـ تفسير نتايج نمونه جزيي 79
4-7- خلاصه فصل86
فصل پنچم : نتيجه گيري
5-1- مقدمه88
5- 2- نتيجه گيري 89
5-3- پيشنهادها براساس نتايج آزمون فرضيه هاي تحقيق 92
5- 4- پيشنهادها براي تحقيقات آتي88
5- 5- محدوديت هاي تحقيق 91
منابع و مآخذ 93
چکيده
اين تحقيق اثر تغييرات جريان وجوه نقد عملياتي ناشي از شوک هاي شديدي که به طور سيستماتيک شناسايي نمي گردند ( تکانه وجه نقد )، بر روي ساختار دارايي و سرمايه شرکت هاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران را بررسي مي کند. در حال حاضر نمي توان ميزان تاثيرات ناشي از تغييرات جــريان وجـوه نقد برروي ساختـار دارايي و سرمايه شرکتها را به طور شفاف بيان کرد، زيرا روش مشخصي که بيانـگر نحوه ي تخصيص وجـــوه نقد مورد استفاده توسط شرکتها باشد وجود ندارد. به منظوركمك به تحليل گران مالي جهت دستيابي به مدل‌هاي نوين تجزيه و تحليل صورت جـريان وجوه نقد و نحوه‌ي تخصيص وجـوه نقد مورد استفاده توسط شرکتــــها ( عكس‌العمل يارفتار شركتها در بكارگيري وجوه نقد) و در نهايت استخراج معيارهايي كه نشان دهنده چگونگي تغيير در ساختار دارايي و سرمايه شركتها در هنگام تخصيص وجوه نقد باشد، اين تحقيق مي تواند مفيد و راهگشا باشد.
اين موضوع از طريق تبديل اجزاء اصلي تشکيل دهنده صورت جريان وجوه نقد به يک معادله ساده رياضي ( معادله جريان وجوه نقد ) و استخراج مدل هاي رگرسيون چند متغيره از اين معادله، و براساس يک نمونه متشکل از 306 سال- شرکت از ميان شرکت هاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طي سال هاي 84 تا 86 ، مورد آزمون قرار مي گيرد. داده هاي مورد نياز جهت محاسبه متغير ها ي اين تحقيق از طريق بانک هاي اطلاعاتي رايانه اي مديريت پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامي سازمان بورس اوراق بهادار تهران جمع آوري شده و پس ازاصلاحات و طبقه بندي لازم بر اساس متغيرهاي مورد بررسي، وارد رايانه شده است. آنگاه از نـرم افـــزار اکسـل براي کنترل ورود داده ها به رايانه و انجام برخي از محاسبات، و از نرم افزار اس پي اس اس براي تجزيه و تحليل داده ها، استفاده گرديده است.
يافته هاي تحقيق حاکي از آن است که بين تکانه هاي جريان وجوه نقد ( تغييرات در وجوه نقد عملياتي ) و ساختار دارايي و سرمايه شرکتها رابطه معني داري وجـود دارد، به گونه اي که نحوه ي تخصيص وجوه نقد شرکتها، بيان کننده عکس العمل ( رفتار ) شرکتها به تکـانه هاي جــريان وجوه نقد مي باشد، همچنين نتايج تحقيق حاکي از آن است که شرکتها در کوتاه مدت به افزايش پس انداز ( افزايش در وجوه نقد نگهداري شده ) و کاهش تامين مالي خارجي ( کاهش بدهي از طريق استقراض يا فروش سهام سرمايه مالکانه ) و در بلند مدت به افزايش سرمايه گذاري منطقي و تامين مالي خارجي مبادرت مي ورزند و تغيير در وجوه نقد عملياتي ناشي از تکـانه هاي جريان وجوه نقد به همان ميزان موجب تغييـردر ساختار دارايي و سرمايه شــرکت ها مــي گردد. بر اساس طبقه بندي شرکتها، بر مبناي نسبت پرداخت سود سهام و اندازه شرکت و اعمال شرايط محدوديت و عدم محدوديت مالي و انجام آزمون مجدد، نتايج نمونه جزيي تحقيق نشان مي دهد که شرکتها تحت شرايط فوق رفتار متفاوتي از خود نشان مي دهند، و عدم رابطه معني دار در برخي ازنتايج مدل ها برحسب نمونه جزيي، ناشي از رفتار مقطعي شرکتها در مواجه با شرايط محدوديت و عدم محدوديت مالي است. بنابراين عکس العمل شرکتها به تکانه هاي جريان وجوه نقد در شرايط محدوديت وعدم محدوديت مالي نيز در ميزان تاثير پذيري ساختار دارايي و سرمايه شرکتها تعيين کننده و از اهميت بسزايي برخوردار است.
فصل اول
کليات تحقيق
1-1- مقدمه
محصول اصلي گزارشگري مالي و ابزار اصلي انتقال اطلاعات حسابداري به افراد خارج از سازمان، صورت هاي مالي اساسي مي باشد. گزارشگـري مــالي بايد اطلاعاتي درباره منابـع اقتصـادي، تعهـدات و حقوق صاحبـان سرمايه واحـد تجــــاري فراهم نمايد. اطــلاعات به سرمايه گــذاران، اعتبار دهندگان و ساير استفاده كنندگان بالفعل و بالقوه، در زمينه شناسايي نقاط ضعف و قوت مالي واحد تجاري، سنجش نقدينگي، توانايي پرداخت ديون و ارزيابي عملكرد واحد تجاري طي دوره كمك مي نمايد[1].
زماني كه بحث تجزيه و تحليل نقدينگي مطرح مي شود، اطلاعات صورت جريان وجوه نقد، به مراتب قابل اتكاءتر از اطلاعات ترازنامه است، زيرا داده هاي ترازنامه وضعيت بنگاه اقتصادي را در يك مقطع زماني اندازه گيري مي كند، در حالي كه صورت جريان وجوه نقد، تغييرات در ساير صورت هاي مالي را گزارش مي كند و تخصيص هاي اختياري را مي زدايد[2].
در ميان صورتهاي مالي، صورت جريان وجــوه نقد، به دليل پرهيـز از جهـت‌گيري‌‌هاي ذاتي و عمـومي مـوجود در اقلام ترازنامه و صورت سودوزيان كه بر مبناي تعهدي اندازه‌گيري مي‌شوند، نسبت به ساير صورت هاي مالي ارجحيت دارد.
سازمان بورس اوراق بهادار به عنوان يكي از اركان اصلي بازار سرمايه ايران، مي تواند در جهت تحقق اهداف فوق نقش قابل توجهي داشته باشد. از منظر استفاده كنندگان برون سازماني بخصوص ” سرمايه گذاران و اعتبار دهندگان ” سازمان بورس اوراق بهادار مي تواند، به صورت كارا اطلاعات صحيح و به موقع در مورد گزارشگري مالي شركتها، ارائه نمايد، تا بتوان بر مبناي اين اطلاعات بطور آگاهانه تصميم گيري و قضاوت نمود، و به نتايجي مطلوب دست يافت.
1-2- بيان مساله
وجوه نقد از منابع مهم و حياتي هر واحد اقتصادي است، بنابراين ايجاد توازن بين وجوه نقد موجود و نيازهاي نقدي، يكي از مهمترين عوامل سلامت اقتصادي واحد تجاري و تداوم آن است، زيرا در بسياري از تحقيقات مالي جريان هاي نقدي نقش محوري دارند.
موضوع تحقيق حاضر، بررسي تاثير تكانه هاي جريان وجوه نقد(تغييرات در وجوه نقد عملياتي) بر ساختار دارايي و سرمايه شركتهاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. درحال حاضــر نمي توان ميزان تاثيرات ناشي از تغييرات در جــريان وجـوه نقد عملياتي برروي ساختـار دارايي و سرمايه شرکتها را به طور شفاف بيان کرد، زيرا روش مشخصي که بيانـگر نحوه ي تخصيص وجـــوه نقد مورد استفاده توسط شرکتها باشد، وجود ندارد. در اين پژوهش سعي مي شود، تاثير تغييرات در وجوه نقد عملياتي شركتها (تكانه وجوه نقد)، بر روي وجوه نقد نگهداري شده، سرمايه گذاري، سود سهام، كاهش تامين مالي خارجي، بازده سرمايه گذاري ها و سود پرداختي بابت تامين مالي، ماليات بردرآمد، مورد بررسي قــــرار گيرد، تا بتوان دريافت كه تكانه هاي جريان وجوه نقد در کوتاه مدت و بلند مدت چه تاثيري بر روي ساختار دارايي و سرمايه شركتهاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران داشته و ارتباط بين آنها تا چه ميزان قابل توجيه مي باشد.
1-3- هدف و دلايل انتخاب موضوع
در مسير تكامل حسابداري، يكي از تحولات چشمگير حسابداري در سال هاي اخير لزوم تهيه ” صورت جريان وجوه نقد ” به عنوان يكي از صورتها ي مالي اساسي توسط واحد تجاري بوده است. اين صورت مالي مي تواند، در ارزيابي نقدينگي و توانايي پرداخت ديون، توسط واحد تجاري نقش بسزايي داشته باشد.
هرچند تا كنون از روشهاي متفاوتي به منظور” تجزيه و تحليل” صورت جريان وجوه نقد استفاده شده است. اما تحليگران مالي، همواره در جستجوي يافتن روشهاي جديدي جهت تجزيه و تحليل صورت جريان وجوه نقد هستند. زيرا در تلاش اند موجباتي فراهم شود تا با هدايت سرمايه هاي راكد، از سرمايه گذاري هاي نامطلوب و غير مفيد به حال جامعه جلوگيري نموده، و شرايط لازم را براي تخصيص بهينه منابع و شكوفايي اقتصادي فراهم سازند، تا از يك سو سرمايه گذاران در امر سرمايه گذاري ترغيب شوند و از سوي ديگر سرمايه گذاران جزء بتوانند ثروت خويش را حفظ نمايند.
بورس اوراق بهادار در حكم بازار، اولاً سبب تامين منابع مالي شركت هاي پذيـرفته شده در آن مي گردد، ثانياً به عنوان سازماني جهت هدايت پس اندازها به طرف سرمايه گذاري هاي مولد و بهينه مطرح مي باشد. در نتيجه مطالعه پيرامون موضوع هاي وابسته به اين سازمان از اهميت ويژه اي برخوردار است.
از آنجا که صورتهاي مالي اساسي شركتها، از جمله صورت جريان وجوه نقد، از مهم ترين منابع موجود در اختيار سرمايه گذاران، اعتبار دهندگا ن و ساير استفاده كنندگان مي باشد، دستيابي به روشهاي جديد تجزيه و تحليل آن همواره مورد توجه بوده ا ست. ازاين منظر، تحقيق حاضردر صدد آنست تا با ارزيابي تاثير تكانه هاي جريان وجوه نقد بر ساختار دارايي و سرمايه شركتهاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران در سال هاي مختلف و پيدا كردن اينكه ارتباط معني داري بين آنها وجود دارد يا خير؟ به سرمـايه گذاران، اعتبار دهندگان بالفعـل و بالقـــوه، تحليل گران مالي و حتي صاحبان واحد هاي تجاري، در تصميم گيري هاي بهتر كمك نمايد. لذا تحقيق حاضر بدنبال اين است كه از طريق اطلاعات واقعي شركتها ي توليدي فعال عضو بورس اوراق بهادار تهران و با استفاده از مدل هاي جديد تجزيه و تحليل صورت جريان وجوه نقد، مبادرت به استخراج معيارهايي نمايد، تا منجر به قضاوت آگاهانه تر تصميم گيرندگان، در مورد واحد تجاري گردد. بطور کلي هدف از اين تحقيق عبارت است از:
1ـ كمك به تحليل گران مالي جهت دستيابي به مدل‌هاي نوين تجزيه و تحليل صورت جريان وجوه نقد.
2ـ کشف نحوه‌ي تخصيص وجوه نقد مورد استفاده شرکتها، يا همان عكس‌العمل (رفتار شركتها) براي بكارگيري وجوه نقد، از طريق صورت جريان وجوه نقد شرکت ها.
3ـ استخراج معيارهايي كه نشان دهنده چگونگي تغيير در ساختار دارايي و سرمايه شركتها در هنگام تخصيص وجوه نقد باشد.
1-4- اهميت موضوع
در دنياي امروز، به منظور بهبود كيفيت گزارشگري مالي و در نتيجه سود مندي آن، بايد به نيازهاي اطلاعاتي سرمايه گذاران، اعتبار دهندگان و ساير استفاده كنندگان بالفعل و بالقوه توجه كرد، زيرا بهبود سود مندي صورتهاي مالي به طور عام و بهبود سود مندي صورت جريان وجوه نقد به طور خاص، مي تواند بر ارزيابي ها و قضاوت سرمايه گذاران و ساير استفاده كنندگان تاثير داشته باشد. بنابراين در شرايط فعلي، فقدان اطلاعات سود مند و عدم دسترسي به روشهاي تجزيه و تحليل مناسب درباره وجوه نقد، مي تواند سبب گمراهي تصميم گيرندگان داخلي و خارجي شود.
يوري پيدز مي گويد ” در مورد درخت، بر پايه ي ميوه هاي آن نه بر اساس برگ هاي آن قضاوت كنيد ” ميوه هاي واحد تجاري همان وجوه نقد ايجاد شده است، كه تغييرات در ساير صورتهاي مالي را گزارش مي كند[3].
بنابراين استفاده از اطلاعات سودمند صورت جريان وجوه نقد، مي تواند راهنماي خوبي براي استفاده كنندگان درون سازماني و برون سازماني در امر سرمايه گذاري و براي مديريت شركت ها در هدايت موسسه در جهت رشد و سلامت اقتصادي باشد.
بررسي تاثير تكانه هاي جريان وجوه نقد بر روي ساختار دارايي و سرمايه شركت ها، مي تواند تحليلگران را در جهت انجام تحليل هاي خود به طور موثرتري ياري رساند. همچنين صورت جريان وجوه نقد به اين دليل که نحوه ي تخصيص وجوه نقد را بيان مي کند، اطلاعات آن مي‌تواند منـجر به قضاوت مطلوب و بهينـه تصميم گيرندگان از جمله سرمايه‌گذاران و اعتبار دهندگان گردد.
1-5- فرضيه تحقيق
با عنايت به اين که در ايران تاکنون تحقيقي در خصوص تاثير تکانه هاي جريان وجوه نقد بر ساختار دارايي و سرمايه صورت نگرفته است، مساله اصلي تحقيق در قالب دو سوال به شرح زير مطرح مي شود:
1- چـــــگونه شرکت ها وجوه نقد را تخصيص مي دهند؟
2- نحوه ي تخصيص وجوه نقد چه تاثيري بر روي ساختاردارايي و سرمايه دارد؟
براي پاسخ گويي به سوالات تحقيق و با توجه به هدف پژوهش مزبور بررسي مي گردد كه آيا متغير (هاي ) مستقل توانايي توضيح و تبيين متغير (هاي ) وابسته را دارند يا خير؟ براساس بيان مساله و اهداف تحقيق، فرضيه هاي تحقيق حاضر عبارتند از:
1 – بين تكانه هاي جريان وجوه نقد (تغييرات وجوه نقد عملياتي) با ساختار دارايي و سرمايه شركتهاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران ارتباط معني داري وجود ندارد.
2 – بين تكانه هاي جريان وجوه نقد (تغييرات وجوه نقد عملياتي) با ساختار دارايي و سرمايه شركتهاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران ارتباط معني داري وجود دارد.
لازم به ذكر است كه در اين پژوهش، منظور از تكانه هاي جريان وجوه نقد، تغييرات درجريان وجوه نقدعملياتي است، كه اين تغييرات به طور سيستماتيك شناسايي وگزارش نشده اند. به عبارت ديگر، اين تحقيق در صدد است که تاثير تغييرات در وجوه نقد عملياتي (تكانه هاي وجوه نقد عملياتي) كه به طور سيستماتيك شناسايي نشده اند، بر روي ساختار دارايي و سرمايه شركتهاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران را در كـــوتاه مدت و بلند مــدت بررسي کند، تابتوان ميزان تاثيرپذيري وجوه نقد اضافي بوجود آمده، ناشي از تکانه هاي جريان وجوه نقد (تغييرات وجوه نقد عملياتي) بر ساختار دارايي و سرمايه شرکت ها را تعيين نمود.
1-6- مباني نظري فرضيه هاي تحقيق
به طور کلي در پاسخ به اين سوال که چرا واحدهـاي تجـاري مبادرت به تهيـه صورت جريان مي کنند، گروهي معتقدند که صورت جريان وجوه نقد علاوه برفعاليتهاي سرمايه گذاري در زمينه ي فعاليتهاي غير سـرمـــايه گذاري نيز مورد استفاده قرار مي گيرد. گروهي ديگر معتقدند که صورت جريان وجوه نقد مي تواند معرف نحوه ي تخصيص وجوه نقد مورد استفاده توسط شرکتها در بکارگيري وجوه نقد باشد[22].
اصولاً تغيير در جريان وجوه نقـد عملياتي بر روي ساختـار دارايي و سرمايه شرکتها از جمله وجـوه نقد نگهـداري شده، سرمـايه گذاري و تامين مالي خارجي تاثير دارد، به گونه اي که افـزايش در وجـوه نقد عمـلياتي شرکتها در کوتا ه مدت موجب افزايـش پس انداز وکاهش تامين مالي خارجي و در بلند مدت باعث افزايش سرمايه گذاري و تامين مالي خارجي مي گردد که ايـن امر خود منجر به تغييــر در دارايي و سرمايه شرکتها به همان ميزان مي گردد[18].
در بلند مدت شرکتها از محل پس اندازها اقدام به سرمايه گذاري منطقي مي نمايند ولـي به دليل نا چيز بودن وجوه نقد نگهداري شده، جهت تامين منـــابع سرمايه گذاري دست به استقراض مي زنند، که همين امر موجب افزايش تامين مالي خارجي مي شود. شر کتها در کوتاه مدت يک بخش عمده اي از وجوه نقد پـس انداز شده را به جاي پرداخـت سود سهـام يا انجام مخارج سرمايـه اي ترجيحاً به کاهش تامـين مالي در دوره جاري اختصاص مي دهند، که اين امر منجر به افزايش ظرفيت تامين مالي آتي مي شود، به همين دليل شر کتهـا قبل ازتخصيص دادن وجوه نقد براي فعـاليتهاي سرمايه گذاري، اقدام به کاهش تامين مالي خارجي مي نمايند[21].
واژه تکانه به معنا ي شوک و تکان شديد[13]، و در علم فيزيک به معناي حاصل ضرب جرم در سرعت (نيرو)است، به عبارت بهتر به ميزان نيروي وارده به جسم، مقدار تکانه تعيين مي شود. براي ربط دادن اين موضوع با چارچوب حسابـداري مي توان تغييـر در درآمد و ساير اجزاي سرمايه که تغيير در دارايي را تبييـن مي کننـد، با تکانـه مقايسـه کرد. به عبارت ديگـــر، تغيـير در درآمد موجبات تغيـير در سـرمايه را فراهم مي سازد و تغيير در سرمايه باعـث تغييـر در دارايي واحـد تجاري مي گردد، به عنوان مثال افزايـش درآمد دوره جاري نسبت به دوره قبل موجب افزايـش در سرمايه و بالطبع افزايش دارايي مي شود[14]، بنابراين تکــــانه وجه نقد به معناي تغييرات در وجوه نقد عملياتي است که به طور سيتماتيک شناسايي نمي شوند.
درپاسخ به اين سوال که تکانه جريان وجوه نقد چگونه برسا ختار دارايي و سر مايه اثر مي گذارد، بايد گفت که منابع وجـوه نقد عملياتي ناشـي از تکانه وجوه نقد يک شرکت به شکل هاي مختلف مي تواند بيـن فعاليت هاي سرمايـه گذاري، سود سهام و تامين مالي خارجي تخصيـص يابد، به عبارت ديگر، با توجه بـه رفتـار شرکتهـا در تخصيص وجوه نقد عملياتي ساختار دارايي و سرمايه شرکت ها تغيير مي يابد. به عنوان مثال تکانه وجوه نقد در کوتاه مدت موجب افزايش پس انداز و کاهش تامين مالي خارجي مي شود، در اين شرايط ساختار دارايي و سرمايه به همان ميــزان تغيير مي يابد. عکس العمل شرکتها به تکانه هاي جريان وجوه نقد عمليـاتي به شرايط آنها نيز بستگي دارد، اين شرايط به عنوان محدوديت و يا عدم محدوديت مالي بيان شده است. محدوديت مالي معـرف عدم توانايي شرکت در پرداخت سود سهـام (يا رفتـــار پايين شرکت در پرداخت سود سهام)، عدم برداشت از پس اندازها و پايين بودن ارزش دفتري دارايي ها تعريف شده است.در شرايطي که شرکتها موانع فوق الذکررا نداشته باشند، بيانگر عدم محدوديت مالي است[22]. بنا براين انتخاب مدلي مناسب براي استفاده از تغييرات وجوه نقد ناشي از تکانه وجه نقد که سازگار با شرايط فوق باشد، مي تواند تعيين کننده باشد. لذا تحقيق حاضر درصددآن است که مدلي را معرفي نمايد که بيانگر نحوه ي تخصيص وجوه نقد مورد استفاده توسط شرکت ها يا همان رفـتار شرکت ها در شرايط محدوديت و عدم محدوديت مالي بر روي سرمايه گذاري و تامين مالي خارجي و به طور کلي بر روي ساختار دارايي و سرمايه شرکت ها باشد.
1-7- قلمرو تحقيق
هر تحقيقي بايد داراي قلمرو و دامنه مشخصي باشد، تا محقق در تمامي مراحل پژوهش، بر موضوع تحقيق احاطه كافي داشته باشد، و بتواند نتايج حاصل از نمونه را براي جامعه تعميم دهد.
قلمرو موضوعي تحقيق
اين تحقيق به بررسي تاثير تكانه هاي جريان وجوه نقد بر ساختار دارايي و سرمايه شركتهاي توليدي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مي پردازد.
قلمرو زماني تحقيق
قلمرو زماني اين تحقيق از سال 1384 تا پايان سال 1386 را در بر مي گيرد.
قلمرو مكاني تحقيق
قلمرو مكاني اين تحقيق، شركتهاي سهامي (عام) پذيرفته شده در بورس اوراق بهـادار تهران مي باشد.
1-8- تعريف واژه ها و اصطلاحات
صورت جريان وجوه نقد
يكي از صورتهاي مالي اساسي است كه در آن تغييرات در وضعيت مالي نشان داده مي شود، يعني نشان دهنده جريان هاي ورود وجه نقد و جريان هاي خروجي وجه نقد مي باشد [4].
فعاليتهاي عملياتي
نشان دهنده آثار وجوه نقد رويدادها و معاملات موثر بر تعيين سود خالص مي باشد، يعني شامل درآمد ها و هزينه هاي نقدي مي باشد.
فعاليتهاي سرمايه گذاري
بيانگر آثار وجوه نقد رويدادها و معاملات مربوط به دارايي ها مي باشد و مشتمل بر جريان ورود و خروج وجه نقد ناشي از اين مبادلات است.
فعاليتهاي تامين مالي
برآثار وجوه نقد رويدادها و مبادلات مربوط به استقراض و ساير بدهيها و حقوق صاحبان سهام تاكيد دارد.
تامين مالي خارجي
منظور از تامين مالي خارجي، تامين مالي با استفاده از منابع خارج از موسسه است، در اين تحقيق، تامين مالي خارجي به تامين مالي بدهي و تامين مالي حقوق صاحبان سهام تقسيم شده است.
تامين مالي بدهي
تامين مالي بدهي ( تامين مالي از طريق استقراض ) به عنوان انتشار خالص بدهي کوتاه مدت و بلند مدت تعريف شده است.
تامين مالي حقوق صاحبان سهام
تامين مالي حقوق صاحبان سهام ( تامين مالي از طريق افزايش سهام سرمايه مالکانه )، به عنوان انتشار حقوق صاحبان سهام بعلاوه ديگر فعاليتهاي تامين مالي تعريف شده است.
بازده سرمايه گذاري ها و سود پرداختي بابت تامين مالي
در برگيرنده دريافتي هاي حاصل از مالكيت سرمايه گذاري ها و سود دريافتي از بابت سپرده هاي سرمايه گذاري بلند مدت و كوتاه مدت و نيز پرداخت هاي انجام شده به تامين كنندگان منابع مالي است.
طبق بيانيه شماره 95 (FASB)، اين بخش تحت عنوان سر فصل جداگانه گزارش نمي شود بلكه بازده سرمايه گذاريها را در گروه فعاليتهاي عملياتي و سود سهام پرداختي (سود سهام نقدي) را در گروه فعاليتهاي تامين مالي منظور نموده است.
ماليات بر درآمد
وجوه پرداختي بابت ماليات بر درآمد و استرداد مبالغ پرداختي از بابت ماليات بر درآمد در اين طبقه قرار مي گيرد. در بيانيه شماره 95(FASB)، ماليات بر درآمد تحت عنوان سر فصل جداگانه گزارش نمي شود، بلكه به صورت جداگانه جزئي از فعاليتهاي عملياتي انعكاس مي يابد[4].
تغييرات در وجوه نقد نگهداري شده
نشانه تغيير در وجوه نقد نگهداري شده است، يعني به عنوان خالص افزايش يا کاهش در وجوه نقد (مابه التفاوت مانده وجه نقد در ابتدا و پايان دوره) تعريف شده است. معمولاً وجوه نقد نگهداري شده به دليل تکانه هاي جريان وجوه نقد، تقويت مي شود.
سود سهام
به عنوان سود سهام پرداختي (نقدي) تعريف شده است.
مخارج سرمايه اي
مخارجي که صرف تعويض و بهسازي دارايي مي شود و به افزايش ظرفيت يا عمر اقتصادي دارايي و يا بهبود اساسي در کيفيت بازدهي منجر مي گردد، چنانچه مبلغ آن با اهميت باشد، به عنوان مخارج سرمايه اي محسوب و به حساب دارايي مربوط منظور مي شود. داشتن ” منافع آتي ” ويژگي تمامي مخارجي است، که به عنوان مخارج سرمايه اي يا دارايي محسوب مي شود. بنابراين مخارج مربوط به تعميرات و نگهداري، تعويض و بهسازي، گسترش و الحاق، جابجايي و نصب مجدد، در صورتي که به افزايش ظرفيت يا عمر اقتصادي دارايي و يا بهبود اساسي در کيفيت توليدي منجرگردد و مبلغ آن با اهميت باشد به عنوان مخا رج سرمايه اي به حساب دارايي مربوط منظور مي گردد[1].

فصل دوم
ادبيات تحقيق
2-1- مقدمه
حسابداري به عنوان يک سيستم اطلاعاتي، بايستي به صورت کارا، اطلاعات صحيح و به موقع را در اختيار استفاده کنندگان قرار دهد، تا آنها از اين اطلاعات به عنوان مبنايي براي تصميم گيري هاي خود استفاده نمايند. اطلاعات اين سيستم زمـــاني مفيد و اثر گذار خواهد بود، که با شيوه ي قاعده مندي تهيه شده باشند.
ترازنامه منعکس کننده ساختار مالي يک بنگاه در يک مقطع زماني است. صورت حساب سود و زيان نيز عملکرد مالي بنگاه را در طي يک دوره زماني نشان مي دهد. صورت گردش وجوه نقد، مديريت وجوه نقد را ارائه مي نمايد. جريان هاي ورود و خروج وجه نقد يک واحـد انتفاعي جزء اساسي ترين رويدادهايي است که شالوده بسياري از تصميم گيري ها و قضاوتهاي سرمايه گذاران، اعتبار دهندگان و برخي ديگر از گروه ها ي عمده استفاده کننده از اطلاعات مالي درباره آن واحد انتفاعي را تشکيل مي دهد.
از آنجايي که استفاده کنندگان برون سازماني نمي توانند مستقيماً اطلاعات مالي مشخصي را از واحد تجاري خواستار شوند، ناگزير بايد به صورت هاي مالي اساسي با توجه به کليه هدفها، مفاهيم، ويژگي ها و محدوديتهاي آن اتکاء کنند، در چنين شرايطي سازمان بورس اورا ق بهـــادار مي تواند نيازهاي اطلاعاتي اين قشر از استفاده کنندگان را تامين نمايد.
2-2- اهداف گزارشگري مالي
اهداف گزارشگري مالي، از نيازها و خواسته هاي استفاده کنندگان خــارجي سرچشمه مي گيرد. هدف اصلي گزارشگري مالي خارجي بيان اثرات اقتصادي رويدادها و عمليات مالي موثر بر وضعيت عملکرد واحد تجاري براي اشخاص خارج از واحد تجاري، جهت کمک به آنان در اتخاذ تصميمات مالي در ارتباط با واحد تجاري است. ابزار اصلي انتقال اطلاعات به اشخاص مزبور، صورتهاي مالي اساسي است، که محصول نهايي فرآيند حسابداري و گزارشگري مـــالي محسوب مي شود[1].
اگـر کليه استفاده کنندگان خارجي نيازها و علايق يکساني مي داشتند، بيان و توصيف هدف هاي گزارشگري مالي خارجي آسان تر بود، اما چنين نيست و نيازها و علايق اين گروه از استفاده کنندگان بسيار متفاوت وگوناگون است. در حال حاضر گزارشگري مالي بر نياز هاي اطلاعاتي برخي از استفاده کنندگان تاکيد بيشتري دارد. به عنوان مثال، در گزارشگري مالي فعلي بر نيازها و خواسته هاي کساني که منابع مالي خود را قبلاً در واحد تجاري بکار انداخته اند، بيشتر از نيازهاي اطلاعاتي سرمايه گذاران و اعتبار دهندگان بالقوه، توجه شده است [1]. اهداف گزارشگري مالي به طور خلاصه درنمودار زير منعکس شده است[5].
نمودار(1-2): اهداف گزارشگري مالي
2-3- نقش صورت هاي مالي در تحقق اهداف گزارشگري مالي
براي تحقق اهداف گزارشگري مالي بايد اطلاعات بسيار متنوعي درباره واحدهاي تجاري فراهم آيد، که اين نيز مستلزم تهيه و ارائه چندين صورت مالي است. به عبارت ديگر، هدفهاي گزارشگري مالي ايجاب مي کند که مجموعه ي کاملي از چندين صورت مالي مجزا و در عين حال مرتبط با يکديگر ارائه شود[1].
هر يک از صورت هاي مالي به صورت جداگانه و همچنين صورت هاي مالي اساسي در مجموع، در تحقق اهداف گزارشگري مالي نقش دارند. علاوه بر اين، نقش اجزاي تشکيل دهنده هر يک از صورت هاي مــالي اساسي را در تامين هدف هاي مزبور نبايد ناديده گرفت. هريک از صورت هاي مالي، اطلاعات خاص و متفاوتي را ارائه مي دهند[2].
در حــال حاضر براي تحقق اهداف گزارشگري مالي، صورت هاي مالي اساسي زير، تهيه وارائه مي شود[4]:
1- ترازنامه: منابع اقتصادي (دارايي ها )، تعهدات اقتصادي (بدهي ها) و علايق سهامداران، يا مالکين ( حقوق صاحبان سرمايه ) را در يک مقطع زماني مشخص گزارش مي کند.
2- صورت سود زيان: نتايج حاصل از عمليات و فعاليت يک واحد تجاري را در طي يک دوره معين نشان مي دهد.
3- صورت سود و زيان جامع: افزايش يا کاهش در حقوق صاحبان سرمايه، از بابت درآمد ها و هزينه هاي مختلف شناسايي شده دوره، اعم از تحقق يافته و تحقق نيافته را نشان مي دهد.
4- صورت جريان وجوه نقد: صورت جريان وجوه



قیمت: تومان


پاسخ دهید